1913. Britannika ensiklopediyasının reklam plakatı

Britannika ensiklopediyası (ingilis dilində: Encyclopaedia Britannica) – ingilis dilində universal ensiklopediyadır. Şotland maarifçiləri Adam Blek və Çarlz Blek (Adam Black, Charles Black) tərəfindən Edinburq şəhərində yaradılmışdır.

İlk nəşri ensiklopedik lüğət əsasında 1768-1771-ci illərdə 3 cilddə həyata keçirilmişdir. Britannika ensiklopediyasının ilk 8 nəşri Edinburq şəhərində buraxılmışdır. 1870-ci ildə nəşriyyat «The Times» qəzetinin himayəsi [...]]]>

1913. Britannika ensiklopediyasının reklam plakatı

Britannika ensiklopediyası (ingilis dilində: Encyclopaedia Britannica) – ingilis dilində universal ensiklopediyadır. Şotland maarifçiləri Adam Blek və Çarlz Blek (Adam Black, Charles Black) tərəfindən Edinburq şəhərində yaradılmışdır.

Tarixi

İlk nəşri ensiklopedik lüğət əsasında 1768-1771-ci illərdə 3 cilddə həyata keçirilmişdir. Britannika ensiklopediyasının ilk 8 nəşri Edinburq şəhərində buraxılmışdır. 1870-ci ildə nəşriyyat «The Times» qəzetinin himayəsi altına verilir və London şəhərinə köçürülür. Ensiklopediyanın 11-ci nəşrini Kembric universiteti 1500 ekspertin iştirakı ilə həyata keçirir. 1901-ci ildə Britannika ensiklopediyası ABŞ-nın Çikaqo şəhərindən olan Huper adlı mülkiyyətçi tərəfindən alınır. 20-ci illərdə ensiklopediya «Sheers, Roobeck & Co» firması tərəfindən satın alınır və 1941-ci ildə Çikaqo universitetinə baöışlanır.

1974-cü ildə Britannika ensiklopediyasının sonuncu – 15-ci nəşri (“New Encyclopaedia Britannica” adı altında və ya Britannica 3) buraxılır. 1985-ci ildə ensiklopediya Mortimer Adler tərəfindən yenidən işlənərək iki hissəyə ayrılır: “Mikropediya” və “Makropediya”. Buradakı məqalələr məlumatların dərinliyinə görə fərqlənirlər. 1994-cü ildə Britannika ensiklopediyasının CD-ROM-da elektron variantı buraxılır.

1996-cı ildə Britannika ensiklopediyasının hüquqları İsveçrə milliarderi Jak Safranın (Jacqui Safra) ixtiyarına keçir. Britannikanın əmtəə nişanının hüquqları Encyclopaedia Britannica Inc kompaniyasına aiddir.

Ensiklopediyanın 15-ci nəşrinə 120 min məqalə, 44 mln söz daxildir. Çap halında 32 cild, 32 min səhifə, 65 mindən çox məqalə, 24 min fotoşəkil, xəritə və təsvir vardır. Qiyməti 1400 dollardır.

CD-ROM-da Britannika ensiklopediyası 100 min məqalə malikdir və qiyməti 50 dollardır. Hələ 1998-ci ildə ensiklopediyanın kompakt disklərdə buraxılan elektron variantının qiyməti 2000 dollar idi.

Britannikanın 15-ci nəsli

Britannika İnternetdə

32 cildlik Britannika ensiklopediyasının kağız variantı ilə yanaşı on-line variantı da mövcuddur. Dünyanın ən böyük ensiklopediyalarından biri sayılan Britannika ensiklopediyasın İnternetdəki variantına 122264 məqalə daxildir. Ensiklopediyaya daxil olmaq üçün istifadəçilər illik 60 dollara qeydiyyata alına bilərlər. Bunlardan əlavə ensiklopediyaya 403 seçilmiş qəzet və jurnallardan 300000 material daxil edilmişdir. Mətn şəklində verilmiş hər bir informasiyanı on minlərlə şəkil və video tamamlayır. Britannika ensiklopediyası universal informasiya mənbəyi kimi dünyanın bir sıra universitet və elmi təşkilatlarında istifadə edilir. Oksford və Qarvard universitetləri də daxil olmaqla bu ensiklopediyadan istifadə edən təhsil ocaqlarının ümumi sayı artıq 4755 olmuşdur.

Fəaliyyət göstərdiyi 239 il ərzində Britannika ensiklopediyası dünyada ən çox müraciət olunan ingilis dilli ensiklopediya statusunu almışdır.

JavaScript və Java arasında heç bir qohumluq yoxdur. Buna baxmayaraq Java eləcə də C dillinə çox oxşardır.

JavaScript klient skriptləşdirmə dilidir. JavaScript internet [...]]]> Java – Sun Microsystems şirkəti tərəfindən təqdim olunan dil və texnologiyalara verilən ümumi ad. Java proqram dili struktur və sintaksisinə görə C proqram dilinə çox yaxındır. 1995-ci ildə yaradılmışdır. Veb saytı: http://java.sun.com/

JavaScript və Java

JavaScript və Java arasında heç bir qohumluq yoxdur. Buna baxmayaraq Java eləcə də C dillinə çox oxşardır.

JavaScript klient skriptləşdirmə dilidir. JavaScript internet səhifənin dinamik imkanlarını genişləndirmək məqsədi ilə istifadə olunur. JavaScript dilində yazılmış modul HTML faylına alt proqram kimi inteqrasiya edilir və standart əmr vasitəsilə HTML kodunun uyğun sətrindən çağırılır. Brouzerdə qurulmuş dil interpretatoru hipermətnin həm kodunu, həm də skriptini bütöv sənəd kimi qəbul edərək hər iki verilənləri eyni zamanda emal edir.

Java isə JavaScriptdən fərqli olaraq ondan istifadə edən səhifəyə inteqrasiya olunmur. Sərbəst əlavə (proqram) kimi mövcuddur, elmi dildə desək apletdir. Bu dildən itifədə edərkən aplet uyğun əmr vasitəsilə HTML faylından çağırılmasına baxmayaraq onun yüklənməsi, inisializə olunması və yerinə yetirilməsi fon rejimində ayrıca proqram kimi olur.

İmkanlar

C++ dilinin mürəkkəbliyi və obyekt orientasiyalı olmayan xüsisiyyətləri bu dilin əsas səbəblərdən biridir. Diğər başlıca səbəb hər hansı platformda kompayl edilən kodun başqa platformlarda da dəyişdirilmədən işlədilə bilməsinə olan ehtiyacdır. Dilin bu xüsusiyyəti Java Virtual Maşını sayəsində həyata keçirilir. Java dili mürəkkəbliyi aradan qaldırmaq üçün bir çox C++ xüsisiyyətini – çox köklü irsiyyət, şablonlar (yeni versiyalarda şablonlar daxil edilib), pointerları özünə daxil etmir. Bundan başqa dildə C++ da olmayan tullantı təmizləmə mexanizmi mövcuddur.

Java texnologiyasının köməyi ilə səhifəyə interaktiv elementlər daxil etmək, sürüşkən pəncərələrin və qurulmuş freymlərin formatlarını bütünlüklə nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Bu dil vasitəsilə «saat», «qaçan sətr», digər animasiyalar və çat yaratmaq mümkündür.

Üstün cəhəti: serverdə Java proqramının işini təmin etmək məqsədilə əlavə modullarının yüklənmə və qurulmasının lazım olmamasıdır.

Mənfi cəhəti: Java dilinin kompilyasiyasını dəstəkləməyən köhnə versiyalı brouzerlərlə işləyən istifadəçilər bu dildə yaradılmış obyektləri görə bilmirlər.

Ədəbiyyat

• Jon Byous, “Java technology: The early years”. 2005.
• James Gosling, “A brief history of the Green project. Java.net”, 2007.
• Tim Lindholm and Frank Yellin. “The Java Virtual Machine specification, second edition”. Addison-Wesley, 1999.

IRC (ing: Internet Relay Chat) elə bir [...]]]> Abbr = IRC

 |Yazılışı = Internet Relay Chat
 |Dərəcə = Tətbiqi
 |Adilə = TCP/IP
 |Yaradılıb = 1988
 |Port = 194/TCP, 6667/TCP
 |Təyini = çat-serverlərə giriş
 |Spesifikasiya = RFC 1459, RFC 2810, RFC 2811, RFC 2812, RFC 2813
 |Kliyentlər = irssi, KVIrc, mIRC, X-Chat
 |Serverlər = Unreal-IRCd, ircnet-ircd, hybrid-ircd, Hyperion

IRC (ing: Internet Relay Chat) elə bir virtual məkandır ki, burada dünyanın istənilən hissəsindən olan insanlar bir-biri ilə görüşə və söhbət edə bilərlər. İstifadəçi kimi siz, IRC-şəbəkənin serveri ilə birləşən, kiçik proqramı (mIRC, xChat, Kvirc və sayrə) işə salırsınız. Bütün serverlər bir-biri ilə zəncirvari qoşulmuşdur və istifadəçidən istifadəçiyə IRC-şəbəkə vasitəsilə məlumat ötürürlər. Siz yüzlərlə IRC-şəbəkələrin, minlərlə IRC-kanalların (otaq) birində müzakirələrdə iştirak edə və ya təklikdə ailə və dostlarınızla dünyanın hər hansı hissəsində yerləşməsinə baxmayaraq danışa bilərsiniz. IRC-də siz öz maraq, fikir, problemlərinizə uyğun dəniz qədər insanlar tapacaqsınız.

IRC 1988-ci ilidə Jarko Oikarinen tərəfindən Finlandiyanın “Oulu” Universitetində yaradılmışdır. Jarko idarə etdiyi tolsun.oulu.fi-də BBS-in proqram təminatını genişləndirib, onun vasitəsilə UseNET-də real vaxtda müzakirələr aparmağı istəyirdi. İlk etdiyi iş dostları – Jirki Kuoppaloy və Jukkoq Pil tərəfindən yaradılmış proqram vasitəsilə – çat yaradılması oldu. O, yaratdığını ayrıca maşında yoxladı və Jakronun dediyiniə görə “IRC-nin ad günü məhz 1988-ci ilin Avqustunda oldu!” İlk IRC server tolsun.oulu.fi adlanırdı. IRC serverinin istifadəçi sayı çoxaldıqda Jarko Helsinski və Tampere Universitetlərindəki dostlarından serverdən istifadə etmələrini xahiş etdi. Digər Universitetlər də tezliklə qoşulmağa başladılar. Markku Jarvinen kliyentin modernizasiyasında kömək etdi. O anda Jarko anladı ki, BBS funksiyalarının bir çoxu onun proqramına sadəcə yerləşməyəcək. Jarko Denver və Oreqon Ştatının Universiteti ilə əlaqə saxladı. Onlara işlək IRC şəbəkəsi təqdim edildi (onlar proqramı Jarkonun dostlarından biri, Vidjay Subramaniamadan, ilk fin olmayan IRC istifadəçisindən əldə etmişdilər) və fin şəbəkəsi ilə birləşməsini xahiş etdilər. O vaxtdan IRC böyüdü və bütün Fin Milli Şəbəkəsi, Funet-i əhatə etməyə başladı. Sonradan Skandinaviya şəbəkəsinə – NordNET-ə birləşərək daha da inkişaf etməyə başkadı. Noyabr ayının 1988-ci ilində IRC, İnternet vasitəsilə yayılmağa başladı.

• 1989-cu ilin ikinci yarısında Planetdə təxminən 40-a yaxın server mövcud idi.
• IrcII 1989-cu ildə heç kimin tanımadığı Maykl Sandrof tərəfindən buraxılmışdır.
• 1990-cı ilin İyulunda IRC orta hesabla 32 serverdə, 12 kliyent birləşdirirdi.

1990-cı ildə ircd (2.6) versiyasını yeniləmək üçün yeni şəbəkə yüklənildi. ChNET adlı şəbəkə (istifadəçisiz və təxminən 25 server) bir neçə ay mövcud oldu. Sonradan proqramçılar arasında olan ziddiyətlər üzündən şəbəkə dağıldı.

mIRC

Məsələn: 212.85.102.14. Belə yazı IP-ünvan adlanır. IP-ünvan 4 on rəqəmli identifikatordan və ya başqa sözlə desək nöqtə ilə ayrılmış, hərəsi bir bayt oktetlərdən ibarətbir. İnternet şəbəkəsinin [...]]]> İP-ünvan – İnternet şəbəkəsinə qoşulmuş hər bir kompüter rəqəmlərdən ibarət unikal ünvana malikdir. İnternetə qoşulmuş hər bir kompüter iki cür unikal ünvana malik olur: rəqəm İP-ünvan və simvolik domen ünvan.

Məsələn: 212.85.102.14. Belə yazı IP-ünvan adlanır. IP-ünvan 4 on rəqəmli identifikatordan və ya başqa sözlə desək nöqtə ilə ayrılmış, hərəsi bir bayt oktetlərdən ibarətbir. İnternet şəbəkəsinin istifadəçiləri üçün hər bir ünvanda bu qədər rəqəmi yadda saxlamaq çətin olardı. Bu səbəbdən mütəxəssislər istifadəçilərin işini asanlaşdırmaq məqsədi ilə ünvanların yaradılmasında «adların domen sistemi»indən (DNS) istifadə etdilər.

2007-ci ilin noyabr ayının axırlarına olan məlumata görə IBList onlayn ensiklopediyasında 60 min kitab, 18 min müəllif və 4400 kitab seriyaları haqqında məqalə vardır. Ensiklopediyaya həm də çoxlu sayda müxtəlif hekayələr, kitablar haqqında müxtəlif müəlliflərin fikirləri və s. [...]]]> IBList (en. Internet Book List) – İnternetdə ədəbiyyat üzrə verilənlər bazasıdır (VB). 2003-cü ildə Patrik Ros tərəfindən yaradılmışdır.

2007-ci ilin noyabr ayının axırlarına olan məlumata görə IBList onlayn ensiklopediyasında 60 min kitab, 18 min müəllif və 4400 kitab seriyaları haqqında məqalə vardır. Ensiklopediyaya həm də çoxlu sayda müxtəlif hekayələr, kitablar haqqında müxtəlif müəlliflərin fikirləri və s. daxil edilmişdir. Obyektlərin strukturlaşdırılması reytinqə, janra, kitab və ya əsərin adına, müəllifin ad və soyadına görə aparılır.

Qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilər ensiklopediyada hər hansı əsər haqqında fikirlərini yaza bilərlər. Eyni zamanda IBList-in VB-na yeni kitabların, müəlliflərin və məqalələrin daxil edilməsi haqqında təkliflərini verə bilərlər. Bu təkliflər saytın idarəçiləri tərəfindən öyrənilir.

IBList saytında ədəbiyyat mövzusunda formlar da keçirilir. Ensiklopediya ingilis dilində fəaliyyət göstərdiyindən məqalələrin çoxu indilis dilində bədii ədəbiyyat haqqındadır.

HTTP-nin əsasını URL ünvanı təşkil edir. Ünvanın əvvəlində yazılmış http:// perefeksi müraciət olunan sənədin ümumdünya hörümçək torunun bir hissəsi olduğunu göstərir. Daha sonra əlaqənin tipi göstərilir. Ən çox yayılmış tip World Wide Web (WWW)-dir. Lakin İnternetdə digər əlaqə [...]]]> HTTP (en. Hypertext Transport Protocol) – İnternet şəbəkəsində istifadə olunan protokoldur. HTTP veb-səhifələri İnternetdən çağırmaq üçün bir mexanizmdir.

HTTP-nin əsasını URL ünvanı təşkil edir. Ünvanın əvvəlində yazılmış http:// perefeksi müraciət olunan sənədin ümumdünya hörümçək torunun bir hissəsi olduğunu göstərir. Daha sonra əlaqənin tipi göstərilir. Ən çox yayılmış tip World Wide Web (WWW)-dir. Lakin İnternetdə digər əlaqə tiplərindən də istifadə edilir: File Transfer Protocol (FTP) və ya Gopher. Tiplərin ardınca serverin ünvanı yazılır (host). Bu ünvanı domen ünvanı (domain address) da adlandırırlar. Domen ünvanına domenin özü (serverin aid olduğu təşkilatın tipi) və qovşağın adı daxildir.