Əhməd Təkudar xan (تكودار احمد ) (1242-1284) Elxanlı sultanı Hülaku xanın oğlu və Abaqa xanın qardaşı.

Nikolas Təkudar xan adıyla Nestori xristian olaraq dünyaya gələn Təkudar sonradan İslam dinini qəbul edib adını Əhməd Təkudar kimi işlətmişdir. Müsəlman olan ilk elxandır.

Çığatay Xan, (Monqol dili: Цагадай, Tsagaday, Farsca: چغتاى خان Chaghatāī khān; d. 1186 – ö. 1242), Moğol şahzadəsi və Çingiz Xan ın ikinci oğulu.

Qardaşlarıyla birlikdə atasının Çin (1211 – 1216) və Xarəzm (1219 – 1224) səfərlərinə qatıldı. Xarəzmşahlar dövləti paytaxtı Ürgençin ələ keçərilməsində əhəmiyyətli rol oynadı (1221). Moğollara məğlub olaraq Hindistana qaçan [...]]]>

Çığatay Xan, (Monqol dili: Цагадай, Tsagaday, Farsca: چغتاى خان Chaghatāī khān; d. 1186 – ö. 1242), Moğol şahzadəsi və Çingiz Xan ın ikinci oğulu.

Qardaşlarıyla birlikdə atasının Çin (1211 – 1216) və Xarəzm (1219 – 1224) səfərlərinə qatıldı. Xarəzmşahlar dövləti paytaxtı Ürgençin ələ keçərilməsində əhəmiyyətli rol oynadı (1221). Moğollara məğlub olaraq Hindistana qaçan Cəlaləddin Harezmşahı izləməklə vəzifələndirildi. Çingizin Tangut Səfəri əsnasında (1225 – 1227) Moğolistanda buraxılan qüvvətlərin komandirliyinə gətirildi. Atası ölüncə (1227), onun vəliəhd seçdiyi qardaşı Ögedayı böyük xan elan etdi. Çingiz Qanunu mövzusundakı mütəxəssisliyi səbəbindən dövlət rəhbərliyində böyük möhtərəmlik qazandı. Çingiz tərəfindən Quru Hıtayın torpaqları verildisə Maveraünnehirdən Şərq Türkistana qədər uzanan bölgədə olan şəhərlər İmperatorluğun mərkəz rəhbərliyinə bağlı qalmış və Ögeday tərəfindən təyin edilən qubernatorlar tərəfindən idarə olunmuşdu. Qardaşı Ögedayın ölümündən (1241) qısa müddət sonra öldü. Ölümündən sonra qurulan dövlətə Cığatay Xanlığı adı verilmişdi.

Sultan Məhəmməd Olcaytu xan elxanlı sultanı (1304-1316)

Sultan Məhəmməd Olcaytu xan Arqun xan oğlu 1 mart 1278-ci ildə Marağa şəhərində anadan olmuşdu. Bəzi qaynaqlara görə onun ilk adı Xərbəndə (Eşşəkçi) olub ki, [...]]]>

Sultan Məhəmməd Olcaytu xan elxanlı sultanı (1304-1316)

Həyatı

Sultan Məhəmməd Olcaytu xan Arqun xan oğlu 1 mart 1278-ci ildə Marağa şəhərində anadan olmuşdu. Bəzi qaynaqlara görə onun ilk adı Xərbəndə (Eşşəkçi) olub ki, doğulduğu vaxt həyətə girən adam eşşəkçiymiş.

Quruculuğu

Onun hakimiyyəti dövründə Sultaniyyə kimi böyük və gözəl bir şəhər salınmışdı.

Türbəsi

Sultan Olcaytu xanın türbəsi, Sultaniyyə şəhəri

Ailəsı

• Oğulları
• Əbülxeyr oğul
• Sultan Əbu Səid Bahadur xan (1316-1335)
• Bəstam oğul
• Bəyazid oğul
• Teyfur oğul
• Qızları
• Sultan Satıbəy xatun (1339-1340)

Həmçinin Bax

• Elxanlılar dövləti
• Elxanlılar sülaləsi

Sultan Mahmud Qazan xan (1295-1304), Elxanlı hökmdarı

Yalnız Qazan xanın hakimiyyətə gəlişi ilə Elxanlılar dövlətində müsəlmanların vəziyyəti xeyli yüngülləşdi. O, atası Arqun xanın da vəziri olmuş Fəzlullah Rəşidəddinlə birlikdə dini, torpaq, vergi, [...]]]>

SULTAN MAHMUD QAZAN XAN
Tam Adı	Sultan Mahmud Qazan xan Arqun xan oğlu Borucigin
Doğum Tarixi	4 noyabr 1271
Doğum Yeri	Abeskun, Mazandaran, İran
Ölüm Tarixi	17 may 1304
Ölüm Yeri	Qəzvin, İran

Sultan Mahmud Qazan xan (1295-1304), Elxanlı hökmdarı

Həyatı

Fəaliyyəti

Yalnız Qazan xanın hakimiyyətə gəlişi ilə Elxanlılar dövlətində müsəlmanların vəziyyəti xeyli yüngülləşdi. O, atası Arqun xanın da vəziri olmuş Fəzlullah Rəşidəddinlə birlikdə dini, torpaq, vergi, məhkəmə, rabitə və ticarət sahələrində islahatlar keçirdi. Qazan xan islam dinini qəbul edərək, yerli əhalinin dəstəyini qazandı. Mahmud Qazan xan adını almış bu hökmdar pul sikkələrinin üzərinə «Allah, Məhəmməd, Əli» sözlərini zərb etdirdi.

Qazan xan vergi islahatı ilə vergilərin növlərini, toplama üsullarını və vaxtını dəqiqləşdirdi. Vergilərin toplanması mərkəzi divana tapşırıldı,vilayət hakimlərinin bu işə müdaxiləsinə icazə verilmədi. Məhkəmə islahatında əsas məqsəd ölkədə hüquqi özbaşınalıqlara, qanunsuzluqlara son qoymaq, şəriət qanunlarının aliliyini təmin etdirməkdən ibarət idi. Qazı vəzifəsinə layiqli din xadimlərinin təyin olunmasına, məhkəmələrdə həyata keçirilən əmlak alqı-satqısı işində qayda-qanun yaradılmasına xüsusi fikir verilirdi. Qazı vəzifəsinə təyin olunanlardan qanuna əməl edəcəklərinə dair iltizam alınırdı.

Ölkə ərazisində vahid rabitə-poçt sistemi tətbiq edildi, hər 20 kilometrdən bir rabitə dayanacaqları – yamlar yaradıldı. Yam rəislərinin ixtiyarına lazımi qədər məmurlar, qoşqu vasitələri verildi. Rabitə xidmətləri üçün əhalidən vəsait tələb olunması qəti qadağan edildi. Yollarda karvansaralar tikildi.

Mahmud Qazan xan öz yaxın adamlarından olan Novruz bəy Oyrotu Borçalıya canişin təyin etdi. Lakin tezliklə o, bu vəzifədən kənarlaşdırıldı və edam olundu. Atası Arqun xan tərəfindən boynu vurulmuş Dmitrinin oğlu Davidi yanına çağıraraq, onu Tiflisə canişin təyin etmək istədiyini bildirdi. Lakin David Mahmud Qazan xana qarşı qiyam qaldırmış sultan Orxanın yanına elçilər göndərərək, ona tabe olmaq istədiyini bildirdi. Onun bu hərəkətindən qəzəblənən Mahmud Qazan xan Davidin kiçik qardaşı Georgini canişin təyin etdi. David qorxusundan Araqvi əyalətində gizləndi. Georginin ortancıl qardaşı Vaxtanq Mahmud Qazan xanın yanına gələrək onu hakim təyin etməyi xahiş etdi. Öz fikrini dəyişərək, Vaxtanqı hakim təyin edən Mahmud Qazan xan demişdi: «Doğrudan da böyük qardaşın kiçik qardaşa tabe olması düzgün deyil».

Həmçinin bax

• Teymurlular sülaləsi

Hülagü xan və onun arvadı Doqquz Xatun. Rəşidəddin, XİV əsr.

Hülagü xan (1217 – 8 fevral, 1265) – Elxanilər dövlətinin qurucusu, Çingiz xanın nəvəsi, Mengü xanın və Qubilay xanın qardaşı. Hülaku xan 1255-ci ildə Orta Şərqdə torpaqların fəthini bitirmək məqsədi ilə Mengü xan tərəfindən bölgədəki ərazilərin hökmdarı təyin edilmişdir.

Cuçi xan (1185- 1227) Çingiz xanın böyük oğludur.

Bəzi qaynaqlarda Cuçi xan olaraq keçsə də Çingiz xandan öncə öldüyü üçün xanədan (sülalə) qardaşları və oğullarıyla davam etmişdir, özü xanlıq etməmişdir. Bəzi qaynaqlarda Cuçinin Çingiz xanın oğlu olmadığı söylənilir. Temuçin (Çingiz xan) hələ bütün monqol boylarını [...]]]>

Cuçi xan (1185- 1227) Çingiz xanın böyük oğludur.

Həyatı

Bəzi qaynaqlarda Cuçi xan olaraq keçsə də Çingiz xandan öncə öldüyü üçün xanədan (sülalə) qardaşları və oğullarıyla davam etmişdir, özü xanlıq etməmişdir. Bəzi qaynaqlarda Cuçinin Çingiz xanın oğlu olmadığı söylənilir. Temuçin (Çingiz xan) hələ bütün monqol boylarını bir bayraq altında toplamazdan öncə, atası Yesügey bahadırdan qisas almaq istəyən merkitlər Çingiz xanın arvadı Börtə ucini qaçırırlar. Daha sonra Temuçin Börtə ucini qan qardaşı (andası) Camuqanın yardımıyla qurtarsa da, Börtə ucin elə bir zamanda Cuçini doğur ki, bu uşağın Temuçinə yoxsa onu əsir edən merkitliyə aid olduğunu kimsə bilmir.Bu üzdən adı monqolca qonaq mənası verən Cuçi qoyulur. Bütün bunlara rəğmən diğər qardaşları ilə onun arasında əsla fərq olmamışdır Temuçin tərəfındən. Cuçinin Çingiz xanın oğlu olub olmadığı hələ də araşdırıcılar arasında mübahisəlidir.

Cuçi xanın Qazaxıstandakı məqbərəsi

Cuçi 1227-ci ildə qərb səmtinə etdiyi səfərlər sırasında, əsir aldığı bir qadın tərəfındən zəhərlənmişdir.

Həmçinin Bax

• Qızıl Orda
• Çingiz xan
• Berkə xan

Berkə xan(1257-1266) – Qızıl Orda xanı.

Batı xanın ölümündən sonra yerinə kiçık qardaşı Berkə xan keçdi (1257). Berkə xan öz adına sikkə basdırmaq surətiylə Qaraqurumla əlaqəsi kəsərək müstəqilliyini elan etdi. Ayrıca Yenisaray şəhərini təmir edərək yeni paytaxt yaratdı.

Bu sırada Çingiz xanın digər oğulları bir-biriylə anlaşmazlığa düşmüş, Böyük [...]]]>

BERKƏ XAN
Tam Adı	Berkə xan Cuçi xan oğlu
Doğum Tarixi	1257
Ölüm Tarixi	1266

Berkə xan(1257-1266) – Qızıl Orda xanı.

Həyatı

Batı xanın ölümündən sonra yerinə kiçık qardaşı Berkə xan keçdi (1257). Berkə xan öz adına sikkə basdırmaq surətiylə Qaraqurumla əlaqəsi kəsərək müstəqilliyini elan etdi. Ayrıca Yenisaray şəhərini təmir edərək yeni paytaxt yaratdı.

Bu sırada Çingiz xanın digər oğulları bir-biriylə anlaşmazlığa düşmüş, Böyük xaqanlıq taxtı üçün öz aralarında savaşmağa başlamışdılar. Berkə xan bu durumu yaxşı dəyərləndirdi. Böyük xaqanlıq savaşında öncə Arık Buqayın tərəfini tutdu. Amma bu savaşdan Xubilay xan qalib çıxmışdı və bu üzdən Böyük xaqanlıqla əlaqəsi büsbütün kəsilmişdi.

Tarixi

Çingiz İmperatorluğunun bölünməsindən Xarəzm bölgəsinin Çığatay xana düşdü. Bu ölkə artıq Çığatay ölkəsi və ya Çığatay ulusu deyə anılırdı. İndi burada Algu xan hökm sürürdü. Bərkə xan, Azərbaycana yürüşə çıxdığı sırada Algu xan sərhədləri Qızıl Orda sərhədlərini aşacaq qədər genişlətmişdi. Bu üzdən araları açıldı. Savaşa hazırlaşdılar. Digər yandan Elxanlı hökmdarı Hülaku xan Qafqaza girincə, onlarla savaşmaq məcburiyyətində qaldı. Bu qardaş hökmdarların ikisi də zəngin Azərbaycan torpaqlarını əllərində tutmaq istəyirdi. Bu üzdən aralarında savaş çıxdı. Berkə xan, Hülaku xanı tam məğlubiyyətə uğratdı.

Berkə xanın Elxanlılarla savaşması, onun qıpçaq ölkələrindən gəlib Misirdə dövlət quran məmlüklərlə yaxınlaşmağa səbəb oldu.

Məmlük Sultanı Baybars ilə dosluq quran Berkə xan, Bizansla da məşğul olmağa başladı. 1265-ci ildə qardaşıoğlu Nogayın başçılığında 20 min nəfərlik bir ordunu Dunayın şimalına adlatdı. Bizans ordusuna qalib gəldi və tamailə dağıtdı. Bu səfəri ilə İstanbulda əsir olan II Keykavusu da qurtararaq Kırıma götürdü.

Həmçinin bax

• Qızıl Orda Dövləti

Batı xan (Farsca: باتو bātū, Çincə: 拔都; d. 1207 – ö. 1256), – Cuçi xanın böyük oğlu.

Batı xan Qızıl Ordu dövlətini yaratdı.

Arqun xan (1284-1291), Elxanlı sultanı, Abaqa xanın oğlu

Arqun xanın hökmranlıq çağından başlayaraq Elxanlıların tikdirdiyi binalar diqqəti cəlb edir. Arqun xan Təbrizin qəbrində “Şənb” kəndində müxtəlif binalar tikdirir. O bütpərəst olduğuna görə, tikdirdiyi binalar içərisində bütpərəst məbədləri üstünlük təşkil edir. [...]]]>

Arqun xan (1284-1291), Elxanlı sultanı, Abaqa xanın oğlu

Həyatı

Hökmüranlığı

Mədəniyyət və quruculuq

Arqun xanın hökmranlıq çağından başlayaraq Elxanlıların tikdirdiyi binalar diqqəti cəlb edir. Arqun xan Təbrizin qəbrində “Şənb” kəndində müxtəlif binalar tikdirir. O bütpərəst olduğuna görə, tikdirdiyi binalar içərisində bütpərəst məbədləri üstünlük təşkil edir. O abadlq işlərinə də xüsusi fikir verirdi. Şərviyazda sonralar Sultaniyyə adlanan şəhərin və Təbrizin qərbində gözəl tikintilər olan şəhərciyin bünövrəsini qoyur. O, bu şəhərciyə “Arquniyyə” adını verir.

Arqun xanın hakimiyyəti dövründə xəttatlıq inkişaf etmişdi. Belə xəttatlardan biri Şəmsəddin ibn Ziyəddin Zuşəki idi. Qeyd etmək lazımdır ki, Şəmsəddin həm də Elxanlılar hakimiyyətinin şöhrətli vəzirlərindən olub. O, öz dövrünün nüfuzlu alimi kimi tanınmış, şeirlər, risalələr yazmışdır. Təbrizdə Arqun xanın əmri ilə e’dam olunmuşdur.

Ailəsi

• Oğulları
• Qazan xan
• Sultan Məhəmməd Xudabəndə Olcaytu xan
• Yisun Teymur
• Xitay oğul
• Qızları
• Ölcaytay xatun, öncə Qunçuqballa, sonra Ağbuğa ağa Cəlayırla ailə qurmuşdu.
• Ölcay Teymur xatun, öncə Tükəllə, sonra Qutluqşah noyanla ailə qurmuşdu.
• Qutluq Teymur xatun
• Dilənçi xatun

Həmçinin Bax

• Elxanlılar dövləti
• Elxanlılar sülaləsi
• Hülaku xan
• Abaqa xan
• Əhməd Təkudar xan

Abaqa xan, (Ərəbcə: أباقا) Elxanlı hökmdarı (fevral 1234-1282). Çingiz xanın nəvəsi və Elxanlılar dövlətinin qurucusu Hülaku xanın və Yesuncin xatunun oğludur.

Abaqa xan, Arqun xan və qucağında Qazan, miniatür

Abaqa xan Qayıtmış xatunla ailə qurmuşdu.