Rudolf Walter Richard Hess (26 aprel, 1894 – 17 avqust, 1987) – fürerin müavini və Faşist Almaniyasında Gerinqdən sonra 3-cü adam. Hess Hitler hakim dairələrinin bir qədər nevrotik üzvü idi. O, 10 may 1941-ci il tarixində Böyük Britaniya ilə sülh bağlamaq məqsədilə Şotlandiyaya üz tutduğu, amma [...]]]>

RUDOLF HESS
Doğum Tarixi	26 aprel, 1894
Doğum Yeri	İsgəndəriyyə, Misir
Ölüm Tarixi	17 avqust, 1987

Rudolf Walter Richard Hess (26 aprel, 1894 – 17 avqust, 1987) – fürerin müavini və Faşist Almaniyasında Gerinqdən sonra 3-cü adam. Hess Hitler hakim dairələrinin bir qədər nevrotik üzvü idi. O, 10 may 1941-ci il tarixində Böyük Britaniya ilə sülh bağlamaq məqsədilə Şotlandiyaya üz tutduğu, amma onun uzunmüddətli azadlıqdan məhrum edilməsi ilə nəticələnən uçuşu ilə məşhurdur.

Həyatı

Rudolf Hess 26 aprel 1894-cü ildə Misirin İsgəndəriyyə şəhərində dünyaya gəlib. Atası topdan satış və ixracatla məşğul olub. Hess 14 yaşına qədər Almaniyadan kənarda yaşayıb. 1914-cü ildə I Dünya Müharibəsinin başlanması ilə o, könüllü olaraq alman ordusuna yazılıb. Bu həm də ona despot atasından uzaqlaşmağa imkan yaradıb. Hess universitetə daxil olmaq istəsə də, atası onun ailə biznesini davam etdirməsini istəyib.

I Dünya Müharibəsində öncə komandir, sonra isə pilot kimi iştirak edən Hess iki dəfə yaralanıb. Müharibədən sonra o, Almaniyada kommunist üsyanlarını yatırmaqla məşğul olan və pul ilə tutulmuş keçmiş əsgərlərdən ibarət sağçı Fraykorps təşkilatına üzv yazılıb.

Münhen Universitetində siyasi elmləri öyrənən Hess şimal irqinin ali irq olduğunu iddia edən və gizli fəaliyyət göstərən anti-semit təşkilatın – Tule Cəmiyyətinin təsiri altına düşüb. Hess həmçinin nəzəriyyələri irqiçilik və istismarçılıq üzərində qurulan Lebensraum (digər millətləri istismar etmək hesabına almanların yaşayış ərazisini genişləndirmək) konsepsiyanının yaradıcısı keçmiş general Karl Haushoferin fikirləri ilə də tanış olmuşdur.

Siyasi fəaliyyəti

Adolf Hitlerin Münhenin balaca bir pivəxanasında nitqini eşitdikdən sonra Hess 1 iyul 1920-ci ildə nasist partiyasının 16-cı üzvünə çevrilir. Hitlerlə birinci görüşdən sonra Hess gördüyündən çox valeh olduğunu bildirmişdi. Nasist partiyasının ilkin görüş və yığıncaqlarında iştirak edən Hess, Hitlerin nitqini kəsməyə cəhd göstərən hərbiləşmiş marksistlərin qatı düşməni idi.

1923-cü ildə Hess nasist partiyasının Almaniyada hakimiyyəti ələ keçirməyə çalışdığı və iflasla nəticələnmiş Pivə qiyamında iştirak edir. Üsyandan sonra Hess həbs olunaraq, Hitlerlə birgə Landsberq həbsxanasında saxlanılır. Həbsxanada olarkən Hess Hitlerə Mayn Kampf (Mənim Mübarizəm) kitabını yazmaqda köməklik göstərir. O, Lebensraum, Britaniya İmperiyasının tarixdəki rolu və nasist partiyasının təşkili ilə əlaqədar bir sıra fikirlərini kitaba daxil edir.

1925-ci ildə həbsdən azad edilən Rudolf Hess bir neçə il Hitlerin şəxsi köməkçisi vəzifəsində çalışır. 1932-ci ildə Hess Mərkəzi Siyasi Komissiyanın sədri təyin olunur və sadiq xidmətinə görə SS generalı rütbəsi ilə təltif edilir. 21 aprel 1933-cü ildə fürerin müavini vəzifəsinə təyin edilir, lakin bu vəzifə daha çox rəsmi əhəmiyyət kəsb edən nominal başçı vəzifəsinə bənzəyirdi.

Utancaq və özünə inamı olmayan Hess, Hitlerə qarşı bir növ dini bağlılıq, fanatik sədaqət və kor itaətkarlıq nümayiş etdirirdi. O, özünün 1934-cü ildə səsləndirdiyi nitqində belə demişdir: “Böyük qürur hissi ilə deməliyəm ki, yalnız bir şəxs heç vaxt tənqidə məruz qalmır, o da fürerdir. Hamı onun doğru olduğunu və həmişə doğru olacağını bilir və duyur. Nasional sosializm bizdən tənqidsiz itaətkarlıq və müzakirəsiz əmrlərin yerinə yetirilməsini tələb edir. Biz inanırıq ki, fürer alman tarixinin ən dahi şəxsiyyətidir. Bu inamı isə tənqid etmək olmaz”.

“İradənin Triumfu” adlı sənədli filminə əsasən onun ən vacib vəzifələrindən biri də, kütləvi yığıncaq və toplantılarda füreri yüksək fanatizm ruhu ilə təbliğ etməkdən ibarət idi. İdarəetmə anlayışının olmaması və sərbəst qərar qəbul etməklə bağlı çətinliklər onu vacib dövlət əhəmiyyətli vəzifələrdən kənarlaşdırmışdır. O fürerdən tamamilə asılı idi.

Rudolf Hess portfelsiz reyx naziri, Gizli Kabinet Şurasının və Reyxin Müdafiəsi üzrə Nazirlər Şurasının üzvü olmuşdur. 1939-cu ildə Hess Hitlerdən sonra hakimiyyəti ələ ala biləcək şəxslər arasında Gerinqdən sonra 2-ci yeri tuturdu.

Müəyyən müddətdən sonra onun məhdud hakimiyyəti Hitlerin ətrafındakı nasistlərin şəxsi hakimiyyət uğrunda aparılan siyasi intriqaları nəticəsində xeyli zəifləmişdi. Hessin zəifliyi üzündən Hitlerin ikinci xələfi rolunda artıq Martin Bormann görünürdü.

Özünü fürerin gözündə yüksəltmək və itmiş hörmətini yenidən bərpa etmək məqsədilə Hess 10 may 1941-ci ildə, hələ almanlar SSRİ-yə hücum etməmiş, əyninə Lüftvaffe uniforması geyinərək təkbaşına alman qırıcı təyyarəsində sülh bağlamaq məqsədilə Şotlandiyaya uçuş həyata keçirir. Burada o, 1936-cı il Berlində Olimpiya oyunlarında tanış olduğu Hamilton hersoqu ilə görüşmək istəyirdi.

Britaniyaya qaçış

Ekstra yanacaq baklarına sahib Messerşmit ME-110 təyarəsilə mahir pilot Hess, Şimal dənizi üzərində 900 millik məsafəni 5 saata qət edərək, hersoqun iqamətgahından 30 mil aralıda yerə enir. 6000 fut yüksəklikdən Hess paraşütlə eniş edir və rastlaşdığı şotland fermerinə ingiliscə “Mənim Hamelton hersoqu üçün vacib məlumatım var” deyir.

Hess Britaniya hökumətini, Hitlerin yalnız alman xalqı üçün Lebensraum qazanmaq istədiyinə və dost “şimal” xalqını məhv etmək fikrində olmadığına inandırmağa çalışırdı. O həmçinin Hitlerin Sovet İttifaqına hücum planını bilir və Almaniyanın iki cəbhədə, şərqdə Sovet İttifaqı və qərbdə britaniyalılar və onların mütəffiqlərinə qarşı, birdən vuruşmasının qarşısını almaq istəyirdi.

Britaniya ordularının kazarmalarında dindirilən zaman, o britaniyalılara Nasist Almaniyasının Avropada hegemonluğunu tanıdığı təqdirdə Britaniyanın Hitler tərəfindən toxunulmayacağını bildirirdi. Rudolf Hess həmçinin almanların qələbəsinin qaçılmaz olduğunu və britaniyalıların almanların səxavətli sülh müqaviləsini qəbul etmələri üzərində təkid edirdi. Əks halda o britaniyalıları blokada və kütləvi ölümlə nəticələnicək aclıqla hədələyirdi.

Amma Hess əsirlikdə saxlanılarkən əqli dayanıqsızlıq nümayiş etdirdiyindən onu yarı dəli sayırdılar. Bunu tezliklə başa düşən və bəyanatlarından qəzəblənən Uinston Çörçill onun həbs edilməsini və onunla yüksək rütbəli hərbi əsir kimi davranılmasını tələb edir.

Çıxılmaz vəziyyətə düşmüş Hitler tərəfindən Hess dəli elan edilir və beləliklə nasistlər onu özgəninkiləşdirirlər. Onun uçuşu Hitler və nasistləri onun hərəkətlərinin izahını verməkdə çətinlik çəkmələrinə səbəb olur.

Nürnberq məhkəməsi

Gerinq və Hess Nürnberq məhkəməsində

Britaniya həbsi dövründə Hess get-gedə özünü daha qəribə aparır və tez-tez yeməyinə zəhər qatılması kimi paranoidal fikirlər səsləndirir. 1945-ci ildə Hess Almaniyaya Nürnberq Beynəlxalq Hərbi Tribunalının qarşısında cavab vermək üçün qaytarılır.

Məhkəmə zalında o vaxtaşırı dizorientasiyadan əziyyət çəkir, uzun müddət bir nöqtəyə gözünü zilləyir və amneziya yaşayırdı. Zəkası aydınlaşanda isə o Hitlerə olan ləyaqətindən danışır və sonda belə bir nitq söyləyir: “Alman millətinin min illər ərzində dünyaya gətirdiyi ən dahi şəxsiyyətin rəhbərliyi altında çalışmaq mənim üçün böyük bir xoşbəxtlik idi. Mən həyatımın bu dövrünü əgər mümkün olsaydı belə silmək istəməzdim. Əgər mən bunların hamısının başlanğıcında olsa idim və məni dirəyə bağlayaraq yandırmaqla hədələsəydilər də, mən yenə də getdiyim həyat yolunu təkrarlayardım”. Ruhi vəziyyətinin qeyri-stabilliyinə baxmayaraq o, ömürlük həbsə məhkum edildi.

Ölümü

Sovet İttifaqı əvvələr Hessin erkən azadlığa buraxılması üçün bütün cəhdlərin qarşısını alsa da 1986-cı ildə SSRİ ilk dəfə olaraq humanistlik etmək məqsədilə Hessin azadlığa çıxarılması məsələsini müzakirəyə qoyur. 1987-ci ili payızında hətta onun azadlığa buraxılması haqqında qərar qəbul edilməsi də planlaşdırılırdı.

O 1987-ci il 17 avqustda 92 yaşlı Rudolf Spandau həbsxananın həyətində elektrik naqilindən asılı vəziyyətdə tapılır.

Hess Nürnberq məhkumlarının sonuncusu idi.

Xarici keçidlər

• Rudolf Hesi kim öldürdü?
• Rudolf Hesi kim öldürdü?
• Rudolf Hessin bioqrafiyası
• Rudolf Hessin bioqrafiyası

Hitler və Göbbels. 1923-cü il

Pivə qiyamı və ya Hitler-Lüdendorf qiyamı (alm. Hitler-Ludendorff-Putsch) – Münhendə 1923-cü il 9 noyabr tarixində Hitlerin rəhbərliyi altındakı nasional-sosialistlərin, “Kampfund” təşkilatı və general Lüdendorfun birgə səyi ilə təşkil edilmiş hakimiyyəti ələ keçirmək uğrunda uğursuz qiyam (putç).

1920-ci illərin əvvəllərində NSDAP Bavariyada güclü təşkilatlardan birinə çevrilirdi. Partiyanın silahlı dəstələrinə Ernst Rem rəhbərlik [...]]]>

Hitler və Göbbels. 1923-cü il

Pivə qiyamı və ya Hitler-Lüdendorf qiyamı (alm. Hitler-Ludendorff-Putsch) – Münhendə 1923-cü il 9 noyabr tarixində Hitlerin rəhbərliyi altındakı nasional-sosialistlərin, “Kampfund” təşkilatı və general Lüdendorfun birgə səyi ilə təşkil edilmiş hakimiyyəti ələ keçirmək uğrunda uğursuz qiyam (putç).

Tarixi fon

1920-ci illərin əvvəllərində NSDAP Bavariyada güclü təşkilatlardan birinə çevrilirdi. Partiyanın silahlı dəstələrinə Ernst Rem rəhbərlik edirdi. Partiyanın liderlərindən olan Hitler isə Bavariyada nəzərəçarpan və əhəmiyyətli şəxsə çevrildi.

1923-cü ildə Rur ərazisinin Fransa tərəfindən işğal edilməsi Almaniyada yeni gərginlik yaratdı. Əvvəlcə xalqı mübarizəyə səsləyərək ölkədə iqtisadi böhrana səbəb olan sosial-demokrat hökuməti, sonradan Fransanın tələblərini qəbul etməklə həm sağ təmayüllü qüvvələr, həm də kommunistlər tərəfindən tənqidlərə məruz qaldı. Bu şəraitdə nasistlər Bavariyada hakimiyyətdə olan sağ konservativ-separatçılarla ittifaqa girərək Berlindəki sosial-demokrat hökumətinə qarşı birlikdə çıxış etməyə qərar verdilər.

Bavariya sağlarının rəhbəri və Bavariya torpağının diktator səlahiyyətlərinə malik olan komissarı fon Karr rəsmi Berlinin bəzi tələblərinə əməl etməkdən, xüsusilə də nasist dəstələrini buraxmaq və “Xalqın nəzarətçiləri” qəzetini (alm. Völkischen Beobachters) bağlamaqdan imtina etdi. Lakin alman Baş Qərargahının qəti mövqeyi qarşısında geriyə addım atan Bavariya rəhbərləri Hitlerə bildirdilər ki, hələ Berlin hakimiyyətinə qarşı açıq şəkildə çıxış etməyə hazır deyillər. Bu, Hitleri vəziyyəti öz əlinə almaq istəyinə sövq etdi.

Qiyam

8 noyabr 1923-cü il axşam saat 9-da Hitler və Lüdendorf silahlı hücum dəstələrinin başında Bavariya hökuməti rəhbərlərinin mitinqinin keçirildiyi Münhenin “Bürgerbroykeler” pivəxanasına gəldilər. İçəri girən Hitler “Berlindəki xain hökumət”in devrildiyini elan etdi. Buranı tərk edən Karr NSDAP-nin və hücum dəstələrinin buraxılması haqqında qərar verdi. Eyni zamanda E.Remin rəhbərliyi altındakı hücum dəstələri Hərbi Nazirliyin Quru qoşunları komandanlığının qərargahını ələ keçirdilər, lakin ordu qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alındılar.

Noyabrın 9-u səhər tezdən Hitler və Lüdendorf 3 min nəfərlik dəstə ilə birlikdə Hərbi Nazirliyə tərəf irəliləməyə başladılar. Lakin, Rezidentştrasse küçəsində polis dəstəsi onların qarşısını kəsərək atəş açdı və qiyamçıları dağıtdı. Nəticədə nasist partiyasının 16 üzvünün həlak olduğu bu hadisə Almaniya tarixinə “Pivə qiyamı” kimi düşdü.

Qiyamdan sonra

1924-cü ilin fevral-mart aylarında keçirilən məhkəmənin qərarı ilə qiyamın təşkilinə görə Adolf Hitler 5 il müddətinə həbsə məhkum edildi, lakin cəmi 10 ay sonra azadlığa buraxıldı. Həbsdə olduğu müddətdə özünün məşhur Mənim mübarizəm (alm. Mein Kampf) adlı kitabının birinci hissəsini yazdı. Tezliklə bu kitab NSDAP-nin əsas ideya qaynağına çevrildi.

Həmçinin bax

• Adolf Hitler
• Münhen

Xarici keçidlər

• Pivə qiyamı (ingiliscə)

Henrix Himmler (alm. Heinrich Luitpold Himmler; 7 oktyabr 1900 – 23 may 1945) – III Reyxin əsas hərbi və siyasi xadimlərindən biri, SS reyxsfüreri. Çoxsaylı hərbi cinayətlərdə və soyqırımda təqsirli bilinib.

Himmler 7 oktyabr 1900-cü ildə Münhen şəhərində, müəllim [...]]]>

HENRİX HİMMLER
Tam Adı	Heinrich Luitpold Himmler
Doğum Tarixi	7 oktyabr 1900
Doğum Yeri	Münhen, Almaniya İmperiyası
Ölüm Tarixi	23 may 1945
Ölüm Yeri	Lüneburq, Almaniya
Ölüm Səbəbi	İntihar

Henrix Himmler (alm. Heinrich Luitpold Himmler; 7 oktyabr 1900 – 23 may 1945) – III Reyxin əsas hərbi və siyasi xadimlərindən biri, SS reyxsfüreri. Çoxsaylı hərbi cinayətlərdə və soyqırımda təqsirli bilinib.

Həyatı

Himmler 7 oktyabr 1900-cü ildə Münhen şəhərində, müəllim ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan hərbçi olmaq istəyib. Hərbi məktəbi bitirdikdən sonra, “Könüllü korpusun” bölmələrindən birinə daxil olub. Münhen Texniki İnstitutunun Kənd təsərrüfatı fakültəsində təhsil alıb. 1923-cü il Pivə qiyamında iştirak edib. 1925-ci ildə Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasına qəbul edilir və partiyanın rəhbərlərindən olan Qreqor Ştrasserin şəxsi katibi olur. Bir müddət sonra Bavariya federal əyalətində NSDAP-nin qaulayteri təyin edilir. 1928-ci ildə Prussiya zadəganlarından olan Marqaret fon Bodenlə evlənir. 6 yanvar 1929-cu ildə Hitlerin qərarı ilə SS reyxsfüreri vəzifəsinə təyin edilir. 1931-ci ildə Himmler öz şəxsi gizli təşkilatı olan SD-nin yaradılması ilə məşğul olur və bu təşkilatın rəhbəri vəzifəsinə Reynhard Heydrixi təyin edir. 1933-cü ildə Himmler Münhen polisinin rəhbəri vəzifəsinə təyin edilir. Hitlerin göstərişi ilə o, 1933-cü ildə Dahauda konslager yaradır. 20 aprel 1934-cü ildə Herman Herinq Himmleri Prussiya Gestaposunun rəhbəri vəzifəsinə təyin edir. 17 iyun 1936-cı ildə Hitlerin əmri ilə Almaniyanın həm hərbi, həm də mülki polis xidmətləri Himmlerin tabeçiliyi altına keçir. Himmlerin rəhbərliyi altında SS qoşunu da yaradılır. 1943-cü ildə İmperiya Daxili İşlər naziri vəzifəsinə keçir, uğursuz 1944-cü il iyul sui-qəsdindən sonra isə ehtiyat ordunun komandanı təyin edilir. 1943-cü ilin yay aylarından başlayaraq öz etibarlı şəxsləri vasitəsilə qərb xüsusi xidmət orqanları ilə separatçı sülh bağlamaq məqsədilə əməkdaşlıq etməyə başlayır. Üçüncü reyxin dağılmasına yaxın bundan xəbər tutan Hitler Himmleri bütün tutduğu vəzifələrdən azad edir və xəyanətkar kimi onu NSDAP-dən xaric edir. Himmler 21 may 1945-ci ildə Danimarka sərhədini keçməyə çalışarkən Britaniya hərbi qüvvələri tərəfindən yaxalanmışdır. 23 may 1945-ci ildə o zəhər qəbul edərək öz həyatına son qoymuşdur.

Üçüncü Reyx (alm. Drittes Reich) – 1933-cü il 24 martından, 1945-ci ilin 23 mayına qədər faşist rejiminin Almaniyanı idarə etdiyi dövr. Tarixdə daha çox “Faşist Almaniyası” adı ilə məşhurdur. İlk [...]]]>

Alman İmperiyası
Deutsches Reich (1933—1943)
Großdeutsches Reich (1943—1945)

Üçüncü reyxin bayrağı
Deviz: «Ein Volk, ein Reich, ein Führer(Bir Xalq, bir İmperiya, Bir Fürer)»
Rəsmi dil	Alman dili
Paytaxt	Berlin
Axırıncı prezident	Karl Döniç
Ərazi
Əhali
Pul	Reyxsmarka
Saat qurşağı
Internet TLD
Telefon kodu

Üçüncü Reyx (alm. Drittes Reich) – 1933-cü il 24 martından, 1945-ci ilin 23 mayına qədər faşist rejiminin Almaniyanı idarə etdiyi dövr. Tarixdə daha çox “Faşist Almaniyası” adı ilə məşhurdur. İlk füreri Adolf Hitler, sonuncu isə Karl Dyoniç olmuşdur. Milli şüarı: «Ein Volk, ein Reich, ein Führer» yəni, «Bir xalq, bir imperiya, bir fürer».

Terminin yaranması

“Reyx” sözü azərbaycan dilinə həm dövlət, həm də imperiya kimi tərcümə oluna bilər. “Üçüncü Reyx” terminin yaradıcısı alman yazıçısı və tərcüməçisi Myoller van den Brukdur (1925-ci ildə özünə qəsd edir). O, 1923-cü ildə “Üçüncü Reyx” adlı kitab nəşr etdirir.

Birinci Reyx – 962-ci ildə kral I Otton tərəfindən yaranmış Müqəddəs Roma İmperiyası hesab olunur. Bu reyx I Napoleonun hücumları nəticəsində dağılımışdı.

İkinci reyx – 1871-ci ildə Alman imperatoru I Vilhelm tərəfindən yaranmış,1918-ci ildə Noyabr inqilabı nəticəsində dağılmışdı.

Üçüncü reyx – zəif Veymar Respublikasını əvəz etməli idi.

Hitlerin 1934-cü ilin sentyabrında Nürnberqdə etdiyi çıxışda bu reyxin 1000 il yaşayacağını qeyd etdikdən sonra, bu dövləti “Minillik reyx” də adlandırmışlar.

İkinci Dünya Müharibəsi dövründə Avropada Almaniya və onun müttəfiqləri (göy rəngdə təsvir olunub)

Həmçinin bax

• Almaniya
• Adolf Hitler

Mənbə

• Kiril və Mefodi ensiklopediyası

Eva Braun. Hitler tərəfindən çəkilmiş şəkil

Eva Braun (tam adı – Eva Anna Paula Braun) (6 fevral 1912, Münhen — 30 aprel 1945, Berlin) — Adolf Hitlerin sevgilisi, sonralar isə həyat yoldaşı.

Anenerbe (almanca Ahnenerbe) Üçüncü Reyx dövründə fəaliyyət göstərmiş elmi-tədqiqat təşkilatıdır.

Halhazırda təşkilatın tam dəqiq yaranma tarixi bilinmir. Onun yaranma tarixi müxtəlif mənbələrdə müxtəlif vaxtlar kimi göstərilir. Anenerbe özündən öncəki bir çox təşkilatların əsasında yaranmışdır. Bunlara Tule və Vril cəmiyyətləri, İlüminnatlar ordeni, Vanderfogel və alman “Şərqi Məbəd Ordeni” aiddirlər. Anenerbenin taleyi bu cəmiyyətlərin fəaliyyət göstərdiyi [...]]]>

Ahnenerbe

Anenerbe (almanca Ahnenerbe) Üçüncü Reyx dövründə fəaliyyət göstərmiş elmi-tədqiqat təşkilatıdır.

Təşkilatın tarixi

Halhazırda təşkilatın tam dəqiq yaranma tarixi bilinmir. Onun yaranma tarixi müxtəlif mənbələrdə müxtəlif vaxtlar kimi göstərilir. Anenerbe özündən öncəki bir çox təşkilatların əsasında yaranmışdır. Bunlara Tule və Vril cəmiyyətləri, İlüminnatlar ordeni, Vanderfogel və alman “Şərqi Məbəd Ordeni” aiddirlər. Anenerbenin taleyi bu cəmiyyətlərin fəaliyyət göstərdiyi istiqamətlərlə sıx bağlı idi. Yaranma tarixi kimi müxtəlif illər: 1933-cü il Darre kabinetinin maliyyə dəstəyi əsasında yaradılmasından, 10 iyul 1935-ci ilə kimi göstərilir. Yaradılma illəri arasında 1932, 1934, 1935 və hətta 1939-cu il də göstərilir. Rəsmi olaraq isə, Anenerbe 1935-ci ilin iyul ayında SS Reyxsfüreri Henrix Himmlerin göstərişi əsasında yaradılmışdır. Ayın tarixi kimi isə 1-dən 10-a kimi göstərilməsinin əsas səbəbi isə təşkilatın yaradılması haqda göstərişin bu dövr ərzində müxtəlif dövlət instansiyalarından keçməsi olub. Təşkilatın ilkin adı Qədim Alman Tarixinin, İdeologiyasının və Alman Əcdadlarının İrsinin Tədqiqatı Təşkilatı (almanca Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte Deutsches Ahnenerbe) idi. Nəticədə Təşkilatın adı qısaldılaraq “Əcdadların İrsi” və ya “Anenerbe” (almanca Ahnenerbe) olmuşdur. Təşkilatın tədqiqat diapozonu isə Tibetdən, Antarktidaya qədər uzanmışdır. İşğal olunmuş ərazilərdə, əsasən də Ukrayna və Rusiyada, böyük sayda qazma işləri aparılmışdır. Anenerbenin birinci rəhbəri bir neçə fundamental ezoterik əsərlərin müəllifi olan holland əsilli German Virt olmuşdur. 1933-cü ildə Virt, Münhendə “Anenerbe” adlanan tarixi sərgini təşkil edir. Sərgidə Fələstində, Alp və Labrador mağaralarında tapılan qədim yazılar göstərilir. Virt bildirirdi ki, insanların yaranmasında iki protoirq iştirak etmişdir. Bunlara yüksək mənəviliyə malik olan şimalın Nordik irqi və cənubun ibtidai instinktlərə malik olan Qondvanik irqi aiddir. Bu sərgiyə getdikcə güclənən SS təşkilatı və onun rəhbəri olan Henrix Himmler də maraq göstərirdilər. O bu sərgidə irəli sürülən şimal irqinin üstünlüyü nəzəriyyəsinə heyran olmuş və Virtə əməkdaşlıq təklif etmişdir. Beləliklə Avropada uzun illər boyu ezoterik elmlərlə məşğul olan yeganə ciddi təşkilat olan Anenerbe təşkil olundu. 1935-ci ildə Anenerbeyə Nordik irqin mənəviyyatı, adət-ənənələri və irsi ilə əlaqədar tədqiqatlar aparmaq göstərişi verilir. Məqsəd – Nordik irqin üstünlüyünü və NSDAP-nin irq doktrinasını sübut etməkdən ibarət idi. 1937-ci ildə Anenerbe SS-in idarəsi altına keçdi və iqamətgahı Vayşenfeld (Bavariya) şəhərinə köçürülür. 13 elmi institut Virtin rəhbərliyi altına keçir. Sonradan Virt, Himmler tərəfindən öz səlahiyyət dairəsini genişləndirdiyi üçün tutduğu vəzifədən azad edilmişdi. Təşkilatın sədrliyini Henrix Himmler öz əlinə alır, kurator kimi Münhen Universitetinin rektoru olan Valter Vürst, baş katib isə SS şturmbanfüreri Volfram Zivers təyin edilir. 1938-ci ildə Anenerbe tərəfindən bütün Almaniya üzrə sonra isə işğal olunmuş ərazilərdə arxeoloji qazıntılar aparılır. Bu qazıntıların bir çoxunun nəticəsində qiymətli biliklər əldə edilmişdi. Anenerbenin xətti ilə Tibetdə və Yaxın Şərqdə arxeoloji və etnoqrafik araşdırmalar aparılmışdır. Sonradan isə Ukrayna və Krımda mövcud olmuş qədim yaşayış yerlərinin tədqiqatı aparılmışdır. Müharibə başladıqdan sonra maliyyələşdirmə getdikcə azaldığından və bütün səylər antropoloji tədqiqatlara yönləndirilir. Bu tədqiqatlar arasında əsas yeri Nasveyler konslagerində Hirtin və Dahauda Raşerin tədqiqatları əsas yer tuturlar. Antropoloji eksperimentlərin bir hissəsi əsirlərin üzərində aparılırdı.

NSDAP Partiyası simgəsi

NSDAP (Nazional-Sozialistische Deutsche Arbeiter Partei) – Almaniya Milliyətçi-Sosialist Fəhlə Partiyası.

1920-ci ildə Adolf Hitler tərəfindən yaradılmış partiya üçüncü reyxin dağılmasına qədər (1945) Almaniyada hökmranlıq edib. 1918-ci ilin oktyabrında “Tule Cəmiyyəti” tərəfindən onların iki nəfər üzvü olan jurnalist Karl Harrer və çilingər Anton Drekslerə bu cəmiyyətin təsirini fəhlələr arasında artırmaq üçün xüsusi siyasi dərnək yaradılması [...]]]>

NSDAP Partiyası simgəsi

NSDAP (Nazional-Sozialistische Deutsche Arbeiter Partei) – Almaniya Milliyətçi-Sosialist Fəhlə Partiyası.

1920-ci ildə Adolf Hitler tərəfindən yaradılmış partiya üçüncü reyxin dağılmasına qədər (1945) Almaniyada hökmranlıq edib. 1918-ci ilin oktyabrında “Tule Cəmiyyəti” tərəfindən onların iki nəfər üzvü olan jurnalist Karl Harrer və çilingər Anton Drekslerə bu cəmiyyətin təsirini fəhlələr arasında artırmaq üçün xüsusi siyasi dərnək yaradılması əmr edilir. Anton Dreksler eyni zamanda Alman Fəhlə Partiyasını (DAP) da bərpa edir. 12 Sentyabr 1919-cu ildə partiya toplantısında iştirak edən Hitlerin, partiyanın şüarları xoşuna gəlir. Hitler-in hesabatı ilə tanış olan Ernst Röm Hitlerə DAP-a daxil olmaq və partiyaya rəhbərliyi öz əlinə almaq haqda göstəriş verir. Hitler ilk dəfə olaraq 16 oktyabr 1919-cu ildə 111 nəfərdən ibarət olan auditoriya qarşısında çıxış edir. Əvvəlcə Hiler öz “Böyük Almaniya” haqqında olan fikirlərini bildirir, sonra isə Almaniyanın məğlubiyyətində marksistləri, yəhudiləri və digər düşmənləri ittiham edir. “Biz əfv etmirik, biz intiqam istəyirik” deyə o bildirirdi. 13 noyabr 1919-cu il çıxışında o bildirirdi ki, “Almanların kasıblığını, alman silahı ilə məhv etmək lazımdır. Bu məqam gəlib çatmalıdır”. O 1919-cu il Versal sazişinə əsasən Almaniyanın itirdiyi müstəmləkələri qaytarmaq lazım olduğunu və Versal sazişinin “barbarlıq” olduğunu bildirirdi. Bundan sonrakı çıxışlarında isə o nəinki müharibədən əvvəlki torpaqların qaytarılmasını, hətta yeni torpaqların da Almaniyaya birləşdirilməsini tələb edirdi. 20 fevral 1920-ci ildə Alman Fəhlə Partiyasının adı dəyişdirilərək Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyası adlanmağa başlandı. Partiyanın ilk qurultayı 4 gün sonra Münhen pivə zalında baş tutdu. 24 fevral 1920-ci ildə Hitler 25 bənddən ibarət olan ilk partiya partiya proqramını təqdim edir. Bu proqrama Versal sazişinin ləğvi, itirilmiş torpaqların qaytarılması, bütün almanların birləşməsi, başqa dövlətlərin Almaniyanın daxili işlərinə qarışmasının qarşısının alınması, yəhudilərə qarşı mübarizə, NSDAP-yə qarşı çıxan qəzetlərin bağlanması, Almaniyanı hərbi qüdrətini artırmaq və s. kimi məqamlar daxil idi. 1921-ci ildə partiya üzvlərinin sayı 3 minə bərabər idisə, 2 il sonra onların sayı 10 dəfə artmışdı. 21 iyul 1921-ci ildə Hitler partiyadan özünə qeyri-məhdud hüquqlara malik partiya rəhbəri vəzifəsini tələb edir və rədd cavabını alacağı təqdirdə partiya sıralarını tərk edəcəyini bildirirdi. 29 iyul 1921-ci ildə o, NSDAP-nin birinci sədri vəzifəsinə təyin edildi. Anton Dreksler fəxri sədr vəzifəsinə təyin edildi.

Albert Şpeer (almanca Albert Speer) – Üçüncü Reyxin əsas arxitektoru, silahlandırma və hərbi sənaye naziri. Nürnberq prosesində mühakimə olunmuşlardan biri.

Albert Şpeer 19 mart 1905-ci ildə Almaniya İmperiyasının Mannhaym şəhərində anadan olmuşdur. 1923-cü ildə atasının istəyi ilə Karlsruhe şəhərində memar [...]]]>

ALBERT ŞPEER
Tam Adı	Albert Speer
Doğum Tarixi	19 mart 1905
Doğum Yeri	Mannhaym, Almaniya İmperiyası
Ölüm Tarixi	1 sentyabr 1981
Ölüm Yeri	London, Böyük Britaniya

Albert Şpeer (almanca Albert Speer) – Üçüncü Reyxin əsas arxitektoru, silahlandırma və hərbi sənaye naziri. Nürnberq prosesində mühakimə olunmuşlardan biri.

Həyatı

Albert Şpeer 19 mart 1905-ci ildə Almaniya İmperiyasının Mannhaym şəhərində anadan olmuşdur. 1923-cü ildə atasının istəyi ilə Karlsruhe şəhərində memar kimi təhsil alıb. 1924-cü ildə Münhen şəhərinin texniki univertsitetinə daxil olur. 1925-ci ildə təhsilini Berlində davam etdirir. 1928-ci ildə diplom aldıqdan sonra universitetdə assistent kimi çalışmağa başlayır. 1930-cu ildə ilk dəfə universitetdə Adolf Hitlerin nitqini eşidir. Bu nitq daha öncələr siyasətlə heç məşğul olmayan Şpeerə çox güclü təsir edir. 1931-ci ilin yanvarında Şpeer NSDAP-yə üzv olur və Mannhaymda müstəqil memar kimi fəaliyyət göstəməyə başlayır. 1932-ci ildə NSDAP-dən ilk inşaat sifarişini alır. 1933-cü ilin mart ayında Yozef Göbbelsdən Təşviqat Nazirliyinin binasının yenidənqurmasını aparma tapşırığı alır. Hitler Şpeerin təşkilatçılıq istedadından xəbərdar idi. O Şpeeri öz əsas memarı olan Paul Lüdviq Troostun assistenti təyin edir və ona Reyxskantslayın (Reyx dəftərxanasının) binasının yenidənqurmasını tapşırır. Qısa vaxt ərzində Şpeer Hitlerin inamını qazanır. O NSDAP-nin küləvi mitinqlərinin təşkili və planlaşdırılmasında yaxından iştirak edirdi. 1933-cü ildə Nürnberqdə keçirilən partiya qurultayında xüsusi işıq effektlərindən istifadəni təşkil edir. 1934-cü ildə Troostun ölümündən sonra, Şpeer Hitlerin əsas memarı təyin edilir. O çoxlu sayda vacib layihələrin müəllifi olur. 1937-ci ildə Parisdə keçirilən dünya sərgisində Almaniyanın pavilyonunu təşkil edir. Burada Şpeer Nürnberq partiya qurultayının təşkilinə görə Qran-pri və pavilyonun təşkilinə görə qızıl medal alır. Elə həmin ildəcə, Hitler Şpeeri Berlin və digər Almaniya şəhərlərinin yenidənqurulması üzrə baş müfəttiş təyin edir. 1938-ci ildə Hitler ona NSDAP-nin qızıl nişanını təqdim edir. Şpeerə Berlini yenidən Alman Reyxinin əsl paytaxtına çevirmək tapşırığı verilir və 1938-1939-cu illərdə o yenidənqurmanın baş planını hazırlamağa başlayır. Şpeerin layihələrini gözdən keçirən Hitler ona hüdudsuz maliyyə dəstəyi ayrılmasını tələb edir. İkinci dünya müharibəsi başladıqdan sonra belə Şpeer öz işinə davam edir, amma daha çox hərbi məqsədli binaların layihələrini hazırlayır. 1941-ci ildə qərbi Berlin seçki dairəsindən Reyxstaqa deputat seçilir və 1945-ci ilə qədər bu vəzifədə qalır. 1941-ci ildə SSRİ-lə müharibə başladıqdan sonra hərbi sənaye naziri olan Frits Todtdan Ukraynada olan silah fabriklərinin və dəmir filizi emalı zavodlarının yenidənqurması prosesini aparması tapşırığını alır. 15 fevral 1942-ci ildə Todt aviaqəzada həlak olur. Bundan sonra, Şpeer Hitler tərəfindən silahlandırma və hərbi sənaye naziri təyin edilir. O həmçinin su və elektrik enerjisi üzrə reyxin baş müfəttişi vəzifəsinə təyin edilir. Nazir kimi Şpeer bütün hərbi iqtisadiyyata cavabdeh idi. O hərbi sənayeni total hərbi iqtisadiyyata çevirməyə müvəffəq olur. Alman infrastrukturunun tam dağılmasına və mütəffiqlərin tez-tez bombalamalarına baxmayaraq Şpeer silah istehsalını yüksək səviyyəyə çatdırır. Şpeerin təşkilatında konsentrasiya lagerlərində yaşayan yəhudilərdən və dustaqların əməyindən geniş istifadə olunurdu. Görünür buna görə onun təşkilatı Henrix Himmler və onun SS təşkilatı ilə sıx əlaqədə idi. 1942-ci ilin 2 sentyabrında Şpeerin rəhbərlik etdiyi müxtəlif təşkilatlar cəmləşdirilərək silahlandırma və hərbi sənaye nazirliyi adı altında birləşdirilir. 1944-cü ildə Şpeer bərk xəstələnir və yaz ayı üçün olan işlərini yerinə yetirə bilmir. Şpeer Hilerə xammalı və istehsal qüvvəsinin getdikcə azaldığını və müharibəni saxlamaq lazım olduğunu deyir. Amma Hitler Şpeerin xəbərdarlıqlarına məhəl qoymur. 1944-cü ilin 20 iyulunda Hitlerə təşkil edilmiş sui-qəsddə onun da iştirakının olmasına şübhə edilir. Beləki bu sui-qəsd haqqında tapılmış sənədlərdə yeni yaradılacaq hökumətdə Şpeerin də adı hallanırdı. Amma Şpeer isə bu məsələdən xəbərsiz olduğunu bildirmişdi. 1945-ci ildə artıq məğlubiyyətin yaxın olduğunu görən Hitler Şpeerə bütün alman torpaqlarının yandırılmasını əmr edir. Şpeer isə bunun əleyhinə çıxaraq Almaniyanın bununla daş dövrünə qayıdacağını bildirir. 1945-ci ildə Hitler əleyhinə yeni sui-qəsd təşkil edilir. Bu dəfədə məsələdə Şpeerin iştirakından şübhələnirlər amma sübutlar yenə olmur. Müharibədən sonra o mütəffiqlər tərəfindən həbs edilir və Nürberq məhkəməsində hərbi cinayətkar kimi mühakimə edilir. Albert Şpeer məhkəmədə özünü təqsirli saydığını bildirir. 1946-cı ildə Nürnberq beynəlxalq məhkəməsi tərəfindən Şpeer törətdiyi cinayətlərə görə 20 il müddətində azadlıqdan məhrum edilir. Cəzasını Berlin-Şpandau həbsxanasında çəkib. Dəfələrlə ailəsi və yaxınları tərəfindən əfv edilməsi ilə bağlı istəklərin olmasına baxmayaraq, SSRİ-nin etirazı üzündən əfv edilməyib. 1966-cı ilin 30 sentyabrında azadlığa buraxılır. 1981-ci ildə Londona səfəri zamanı vəfat etmişdir.

Xarici Keçidlər

• Şpeer haqqında veb sayt- İngiliscə

Mənbə

http://www.dhm.de/

Adolf Hitler (alm. Adolf Hitler, 20 Aprel 1889, Braunau, [...]]]>

Adolf Hitler Adolf Hitler
Hitler 1937-ci ildə
Almaniyanın reyxskansleri
30 yanvar 1933 — 30 aprel 1945
Sələfi:	Kurt fon Şleyxer
Xələfi:	Paul Yozef Gebbels
Almaniyanın Füreri (prezident)
19 avqust 1934 — 30 aprel 1945 (2 avqust 1934-dən ə.e.)
Sələfi:	Paul fon Hindenburq
Xələfi:	Karl Dönitz
Partiya:	Nasional sosialist fəhlə partiyası
Təvəllüdü:	20 aprel 1889 Braunau-am-İnn, Avstriya-Macarıstan İmperiyası
Vəfatı:	30 aprel 1945 Berlin, Almaniya
Dəfn yeri:	Kremasiya olunaraq külü Elbaya səpilib
Atası:	Aloiz Hitler
Anası:	Klara Hitler
Həyat yoldaşı:	Yeva Braun
Uşaqları:	yoxdur

Adolf Hitler (alm. Adolf Hitler, 20 Aprel 1889, Braunau, Avstriya – 30 Aprel 1945, Berlin, Almaniya) – nasizm ideyasının yaradıcısı, Almaniya Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasının (NSDAP) sədri, 1933-1945-ci illərdə III Reyxin reyxs-kansleri və prezidenti (fürer). XX əsrin hərbi canilərindən və qəddar tiranlarından biri hesab olunur.

İlk illəri

Uşaqlığı

Adolf Hitler 1889-cu il aprelin 20-də Avstriyanın Braunau şəhərində anadan olmuşdur. Atası Alois Hitler (1837-1903) əvvəllər çəkməçi, sonralar isə gömrük əməkdaşı işləmişdir. Anası Klara Hitler (1860-1907, qızlıq soyadı – Pölzl) gələcək həyat yoldaşının əmisi qızı, həm də onun evində qulluqçu olmuşdur. Alois Hitler 1876-cı ilədək anasının soyadı olan Şiklqruber soyadını daşımış, lakin həmin il ögey atasının soyadını qəbul etmişdir. Birinci evliliyindən onun 2 uşağı olmuşdur.

Atasının ikinci evliliyindən doğulan 6 uşaqdan dördüncüsü olan Adolfun özündən əvvəl dünyaya gələn üç uşaq çox kiçik yaşlarında müxtəlif xəstəliklərdən, özündən sonra doğulan 2 uşaqdan biri isə 5 yaşında olarkən qızılca xəstəliyindən vəfat etmişlər. Adolf 13 yaşında atasını, 18 yaşında isə anasını itirmişdir.

Gəncliyi

16 yaşında orta təhsilini başa vursa da buraxlış imtahanlarından kəsilir. Orta məktəbdə çox zəif oxumasına baxmayaraq, yaxşı rəssamlıq qabiliyyəti olduğuna görə Vyana İncəsənət Akademiyasına daxil olmaq istəyir. Lakin akademiya tərəfindən ona rəssamlığa yararsız olması izahatı ilə iki dəfə (1907, 1908) rədd cavabı verilir. Ancaq öz istedadını daha çox memarlıq sahəsində göstərə biləcəyi tövsiyəsini alır. Sonradan üzləşdiyi maliyyə problemləri və imtahanlara lazımınca hazırlaşa bilməməsi onun memarlıq məktəbinə imtahan verməsinə imkan vermir.

I Dünya müharibəsində iştirakı

Hitler digər alman əsgərləri ilə birlikdə (soldan birinci)

1913-cü ilin mayında Hitler Münhen şəhərinə köçür. Burada o akvarel satmaqla dolanır. 1914-cü ilin sentyabrında Almaniyanın I Dünya müharibəsinə qatılması ilə könüllü olaraq cəbhəyə yollanır və artıq oktyabr ayında sıravi əsgər kimi 16-cı Bavariya ehtiyat alayının 1-ci bölüyünün tərkibində Qərb cəbhəsinə göndərilir. Həmin ilin dekabrında II dərəcəli Dəmir Xaç ordeni ilə təltif olunur. 1916-ci il oktyabrın 16-da Somma çayı sahilindəki döyüşdə ayağından yaralanır. 1917-ci ilin martında hospitaldan çıxdıqdan sonra baş əsgər (yefreytor) kimi yenidən öz alayına qayıdır. 1918-ci ilin avqustunda sıravi əsgərlərə çox nadir hallarda verilən I dərəcəli Dəmir Xaç ordeni ilə təltif edilir. 1918-ci il oktyabrın 13-də İpr şəhəri yaxınlığındakı döyüşdə ingilislərin almanlara qarşı işlətdiyi gözyaşardıcı kimyəvi qazın təsirindən kontuziyaya uğrayır və müvəqqəti olaraq görmə qabiliyyətini itirir. Noyabr ayında hospitalda ikən Almaniyanın qeyd-şərtsiz təslim olduğunu və kayzerin devrildiyini öyrənir. Bu xəbər onu hədsiz dərəcədə sarsıdır.

Alman ordularının həmin dövrdə hələ də düşmən ərazisində və üstün vəziyyətdə olduğu halda birdən-birə müharibədə məğlub olması Hitlerin sonrakı baxışlarına da ciddi təsir göstərmişdir.

Siyasi fəaliyyəti

Hitler Almaniyanın müharibədəki məğlubiyyətini və monarxiyanı devirən 1918-ci il Noyabr inqilabını xainlər tərəfindən müzəffər alman ordusuna “arxadan vurulmuş zərbə” hesab edirdi.

1918-ci ilin sonunda Hitler Münhenə geri qayıtdı və yenidən ordu sıralarına yazıldı. Hərbi hissə komandirinin tapşırığına əsasən o Münhendə baş vermiş inqilabi hadisələrin iştirakçıları əleyhinə məlumat toplayırdı. Kapitan Ernst Remin tövsiyyəsi ilə “Alman Fəhlə Partiyası”na qoşulan Hitler tezliklə partiyanın yaradıcılarını kənarlaşdıraraq onun yeganə liderinə çevrildi. Onun təşəbbüsü ilə 1919-cu ildə partiyanın adı dəyişdirilərək “Almaniya Nasional Sosialist Fəhlə Partiyası” (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) adlandırılır.

Partiyadakı tərəfdarları alovlu çıxışlarına və qətiyyətliliyinə görə Hitlerə “Fürer” (alm. führer – rəhbər) ləqəbi verirlər.

Pivə qiyamı

1920-ci illərin əvvəllərində NSDAP Bavariyada güclü təşkilatlardan birinə çevrildi. Partiyanın silahlı dəsətlərinə Ernst Rem rəhbərlik edirdi. Partiyanın rəhbərliyini demək olar ki, tamamilə öz əlində cəmləşdirmiş Hitler isə Bavariyada nəzərəçarpan və əhəmiyyətli şəxsə çevrildi.

“Mein Kampf“ın “Hearst and Blackett” nəşriyyatı tərəfindən 1939-cu ildə ingilis dilində nəşr olunmuş nüsxəsinin üz qabığı

1923-cü ildə Rur ərazisinin Fransa tərəfindən işğal edilməsi Almaniyada yeni gərginlik yaratdı. Əvvəlcə xalqı mübarizəyə səsləyərək ölkədə iqtisadi böhrana səbəb olan sosial-demokrat hökuməti, sonradan Fransanın tələblərini qəbul etməklə həm sağ təmayüllü qüvvələr, həm də kommunistlər tərəfindən tənqidlərə məruz qaldı. Bu şəraitdə nasistlər Bavariyada hakimiyyətdə olan sağ konservativ-separatçılarla ittifaqa girərək Berlindəki sosial-demokrat hökumətinə qarşı birlikdə çıxış etməyə qərar verdilər. Bavariya sağlarının rəhbəri və Bavariya torpağının diktator səlahiyyətlərinə malik olan komissarı fon Karr rəsmi Berlinin bəzi tələblərinə əməl etməkdən, xüsusilə də nasist dəstələrini buraxmaq və “Xalqın nəzarətçiləri” qəzetini (alm. Völkischen Beobachters) bağlamaqdan imtina etdi. Lakin alman Baş Qərargahının qəti mövqeyi qarşısında geriyə addım atan Bavariya rəhbərləri Hitlerə bildirdilər ki, hələ Berlin hakimiyyətinə qarşı açıq şəkildə çıxış etməyə hazır deyillər. Bu, Hitleri vəziyyəti öz əlinə almaq istəyinə sövq etdi.

8 noyabr 1923-cü il axşam saat 9-da Hitler və Lüdendorf silahlı hücum dəstələrinin başında Bavariya hökuməti rəhbərlərinin mitinqinin keçirildiyi Münhenin “Bürgerbroykeler” pivəxanasına gəldilər. İçəri girən Hitler “Berlindəki xain hökumət”in devrildiyini elan etdi. Buranı tərk edən Karr NSDAP-nin və hücum dəstələrinin buraxılması haqqında qərar verdi. Eyni zamanda E.Remin rəhbərliyi altındakı hücum dəstələri Hərb Nazirliyinin Quru qoşunları komandanlığının qərargahını ələ keçirdilər, lakin ordu qüvvələri tərəfindən mühasirəyə alındılar.

Noyabrın 9-u səhər tezdən Hitler və Lüdendorf 3 min nəfərlik dəstə ilə birlikdə Hərb Nazirliyinə tərəf irəliləməyə başladılar. Lakin, Rezidentştrasse küçəsində polis dəstəsi onların qarşısını kəsərək atəş açdı və qiyamçılar dağıldılar. 16 partiya üzvünün həlak olduğu bu hadisə Almaniya tarixinə “Pivə qiyamı” kimi düşdü.

1924-cü ilin fevral-mart aylarında keçirilən məhkəmənin qərarı ilə Adolf Hitler 5 il müddətinə həbsə məhkum edilsə də, cəmi 10 ay sonra azadlığa buraxıldı. Həbsdə olduğu müddətdə özünün məşhur “Mənim mübarizəm” (alm. Mein Kampf) adlı kitabının birinci hissəsini yazdı. Tezliklə bu kitab NSDAP-nin əsas ideya qaynağına çevrildi.

Hakimiyyətə doğru

Hitlerin həbsxanada olduğu müddətdə partiya olduqca zəifləyir və həbsdən çıxdıqdan sonra o ilk növbədə partiyanı bərpa etməyə çalışır. Bu işdə ona E.Rem hücum dəstələrini bərpa etməklə yaxından kömək edir. Lakin NSDAP-nin dirçəlməsində həlledici rolu Şimali və Şimal-Qərbi Almaniyanın sağ ekstremistlərini partiyaya cəlb edən Qreqor Ştrasser oynadı. Bu işdə ona qardaşı Otto və Yozef Gebbels yardım etmişdilər. Bu, NSDAP-nin regional partiyadan ümummilli partiyaya çevrilməsinə şərait yaratdı.

Eyni zamanda Hitler daha yüksək təbəqələr arasında da dəstək axtarırdı. O, həm ordu rəhbərliyinin bir hissəsini özünə yaxınlaşdıra bildi, həm də sənaye maqnatları ilə əlaqələr qurdu. 1930 və 1932-ci illərdəki parlament seçkiləri nasistlərin Reyxstaqdakı sayını ciddi surətdə artırdı. Bu hal digər parlament partiyalarını nasistlərə daha ciddi yanaşmağa, onlarla hesablaşmağa və hətta koalisiya hökumətində ortaq kimi nəzərdən keçirməyə sövq edirdi.

1930-cu il seçkilərində partiya 18,3% səs toplayaraq 107 yerə, 5 mart 1933-cü ildə keçirilmiş seçkilərdə isə səslərin 43,9%-ni toplayaraq 288 yerə sahib oldu və Reyxstaqda hakim partiyaya çevrildi.

Rəhbər

Reyxstaqın yandırılması

Siyasəti

Ərazi iddiaları

II Dünya müharibəsinin başlanması

Hitler Almaniyası 1939-cu il 1 sentyabr tarixində Polşaya hücum edir və beləliklə bəşəriyyəti İkinci Dünya müharibəsinə təhrik edir. Ancaq Almaniya I Dünya müharibəsində olduğu kimi bu dəfə də məğlub olur.

İntihar

Hitler həyat yoldaşı Eva Braunla birlikdə 30 aprel 1945-ci ildə bunkerlərin birində intihar edir.

Xarici keçidlər

• Mayn Kampf (ing.)