Az-Wikipedia - Azərbaycan Ensiklopediyası » ABŞ tarixi

Hans Morgentau

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:38:25 +0000

HANS MORGENTAU
Tam Adı	Hans İoaxim Morgentau
Doğum Tarixi	17 fevral, 1904
Doğum Yeri	Koburq, Almaniya
Ölüm Tarixi	19 iyul, 1980
Ölüm Yeri	Nyu-York, ABŞ

Hans İoaxim Morgentau (17 fevral, 1904 Koburq, Almaniya – 19 iyul, 1980, Nyu-York, ABŞ) alman əsilli amerika siyasətçisi və tarixçisi.

Həyatı

Hans Morgentau təhsilini Berlin, Frankfurt və Münhen Universitetlərində almış və bir müddət Almaniyanın hüquq sistemində çalışmışdır. 1932-ci ildə hüquqdan bir illik mühazirələr oxumaq üçün Cenevrəyə gedən Morgentau Almaniyada Hitlerin hakimiyyətə gəlməsi səbəbindən vətəninə geri qayıda bilməmiş, Cenevrədə qalmağa məcbur olmuşdur. 1935–1936-cı illərdə Madriddə dərs deyən Morgentau 1937-ci ildə Birləşmiş Ştatlara köçmüş və 1943-cü ildə naturalizasiya olmuşdur. Morgentau ABŞ-da Bruklin kollecində, Missuri və Çikaqo Universitetlərində və digər ali təhsil müəssisələrində dərs demişdir.

1948-ci ildə Morgentau indi Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində klassika hesab edilən Beynəlxalq Siyasət kitabını çap etdirmişdir. Bu kitab BM nəzəriyyəsində Siyasi realizmin əsasını qoymuşdur.

Morgentaunun digər məşhur əsərləri aşağıdakılardır:

Elmi insan güc siyasətinə qarşı (1946)
Milli marağın müdafiəsinə (1951)
Siyasətin dilemmaları (1958)
Amerikan siyasətinin məqsədi (1960)
İyirminci yüzillikdə siyasət (1962)
Həqiqət və Güc (1970)

İran-Kontras qalmaqalı

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:35:48 +0000

İran-Kontras qalmaqalı və ya İrangeyt (Uotergeyt qalmaqalının adına bənzətmə) – 1986-cı ilin sonlarında üzə çıxan və Reyqan administrasiyasındakı bəzi qüvvələrin İrana qarşı tətbiq olunmuş embarqoya baxmayaraq bu ölkəyə silah satması və ABŞ Konqresinin qadağasına məhəl qoymadan əldə olunmuş vəsait hesabına Nikaraquada hakimiyyətə qarşı döyüşən kontras silahlılarını maliyyələşdirməsi ətrafında qızışan siyasi qalmaqal.

Bu qalmaqal ciddi siyasi nəticələr doğurmadı və bu məsələ ilə bağlı olan bir çox faktlar hələ də açıqlanmamışdır. Qalmaqalla bağlı olaraq heç kim həbs edilmədi. Hətta bu əməliyyatın həyata keçirilməsində günahkar hesab olunan bəzi şəxslər sonradan ata və oğul Corc Buşların hakimiyyəti dövründə yüksək vəzifələrə təyin olunmuşlar. Onlardan ən məşhurları ABŞ-ın indiki müdafiə naziri Robert Geyts və 2001-2004-cü illərdə ABŞ-ın BMT-dəki səlahiyyətli nümayəndəsi, 2004-2005-ci illərdə İraqdakı səfiri, 2005-2007-ci illərdə ABŞ Milli Kəşfiyyatının direktoru və 2007-2009-cu illərdə Dövlət katibinin müşaviri olmuş Con Neqropontedir.

Nyu-York Tayms qəzetinin məlumatına görə ABŞ İran-Kontras əməliyyatı çərçivəsində İrana aşağıdakı silahları satıb:

20 avqust 1984 – 96 ədəd “BGM-71 TOW” – Tank əleyhinə idarəolunan raket kompleksi
14 sentyabr 1984 – daha 408 ədəd “BGM-71 TOW” raket kompleksi
24 noyabr 1984 – 18 ədəd “MIM-23 HAWK” – Təyyarə əleyhinə orta radiuslu raketlər
17 fevral 1986 – 500 ədəd “BGM-71 TOW” raket kompleksi
27 fevral 1986 – 500 ədəd “BGM-71 TOW” raket kompleksi
24 may 1986 – 508 ədəd “BGM-71 TOW” raket kompleksi, “MIM-23 HAWK” raketləri üçün 240 ədəd ehtiyat hissə
4 avqust 1986 – “MIM-23 HAWK” raketləri üçün ehtiyat hissələr
28 oktyabr 1986 – 500 ədəd “BGM-71 TOW” raket kompleksi

Vyetnam müharibəsi

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:33:03 +0000

Vyetnam müharibəsi 1965-1973 illərdə kommunist Şimali Vyetnama qarşı ABŞ və Cənubi Vyetnam hərbi fəaliyyətləri. Müharibədə ABŞ quru qoşunlarının 68%, dəniz piyadasının 60%, strateji aviasiyasının 50% və taktika aviasiyasının 32% istifadə olunmuşdur. 1973 il martın 29-da Amerika qoşunlarının təxliyəsi başa çatdı və 1975-ci il aprelin 30-da Cənubi Vyetnam paytaxtı Sayqon tutulmuşdur.

Tokio Bombardmanı

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:30:25 +0000

Tokio borbardmanı, 10 Mart 1945da, ABŞnın Tokyoya Napalm bombalarıyla yüklü 344 dənə B-29 təyyarəsiylə edilən borbardman hücumu.
İkinci dünya müharibəsi əsnasında, Amerika 14 Noyabr 1944dan etibarən cəmi 106 dəfə Tokio Borbardmanı təşkil etmişdi. Xüsusilə 10 Mart 1945 tarixli hava hücumu Tokio Böyük borbardman hücumu olaraq adlandırıldı və vətəndaşların ziyan gördükləri hava hücumu olaraq bilinməkdədir.

9 Mart 1945, saat 22 sularında Tokyoda hava hücumu sirenaları çalmaya və xalq çaxnaşmaya qapılar. Ancaq iki borbardman təyyarəsi də hər hansı bir hücum etmədən gözdən itər. İki saat sonra 24 sularında Tokio səmalarından ilk bomba buraxılar. Tokyoda əsgəri qüvvətlər borbardmanın ancaq saat 00: 15 ‘te fərqinə varar və sirenalar çalmaya başlar. 2,5 saat boyunca Tokio xalça borbardmanı şəklində Napalm bombalarıyla bombalanar. Bu borbardmanda əvvəl şəhərin ətrafı yanğın bombalarıyla bombalanar. Məqsəd xalqı bir atəş çevrəsinə almaqdır.

10 Mart 1945dən əvvəlki Tokio Bombardımanları

Amerikanın Tokioya ilk hava hücumu, 18 Aprel 1942də Amerikan Kosmik gəmi USS Hornet (CV-8)dan qalxan Podpolkovnik Jimmy Doolittle əmrindəki on altı B-25 tipi borbardman təyyarə ilə təşkil edildi.
İyul 1944də Amerikanın Saipan adası başda olmaq üzrə Maliana adalarını işğal etdikdən sonra bu adaları hava əsası olaraq istifadə edərək B-29 borbardman təyyarəsiylə Yaponiyanın ana qisiminə hava hücumunu başlatdı.
Amerika 24 Noyabr 1944də Nakajima Təyyarə Fabrikinə ilk strateji hava hücumu təşkil etdi. Ondan sonra hava hücumları davam etdi və 27 Yanvar 1945də Tokionun mərkəz səmtlərindən Yurakucho və Ginza məhəllələri hədəf oldu və Yurakcho stansiyası vətəndaşların ölüləriylə dolduruldu.

10 Mart 1945 tarixli Tokio Böyük Borbardmanı

ABD təyyarələri Tokionu bombalayır

Amerika, Yapon kiçik və orta ölçəkli silah firmaların istehsal mərkəzi olduğu səbəbi ilə şəhər mərkəzi və vətəndaşları da hədəf almışdı. Hücum; ABŞ Hava qüvvələrinin 73, 313 və 314üncü hava birliklərinə bağlı B-29 borbardman təyyarələri ilə alçaq irtifadan borbardman şəklində reallaşdırılmışdı.
9 Mart 1945i 10 Marta bağlayan gecə borbardman başladı. Hücumda 279u borbardman ilə vəzifəli 325 B-29 borbardman təyyarəsni vəzifə aldı. 00:07də ilk bomba Fukagawa məhəlləsinə attıldıktan sonra Jôtô (Saray qərbi) məhəlləsinə də hava hücumu başladı. 00:20də Asakusa məhəlləsi də bombalanmağa başlandı. Yanğından çıxan tüstü 7000 metr yüksəkliyə çatdı və saniyədə 20 metrlik bir fırtına əsməyə başladı.
Yaponiyanın hava müdafiə etməsinin zəif olacağını nəzərdə tutan Amerika, B-29 borbardman təyyarələrini pulemyotları çıxarılmış olaraq normalın 2 misli olan 6 tonluq Napalm daşıyacaq şəkildə təşkil etmişdi. Atılan bomba növləri; E46 tipi Cluster Napalm başda olmaq üzrə ‘yağlı Napalm’, ‘Ağ fosforlu Napalm’ və ‘Elektron Napalmı’ olub cəmi miqdar 1.700 tona çatdı. O gecə alçaq basınçlı cəphə keçdiyi üçün şimal-qərb istiqamətindən qüvvətli külək əsirdi və bu külək də ziyanları böyütmüşdü.
Qüvvətli əsən külək antenalarını yellədiyi üçün Yapon radarları B-29ları tutmaqda və xəbərdarlıq verməkdə gecikmişlər idi. İlk xəbərdarlıq borbardmanın başladıqdan sonra ancaq 00:15də edilə bilmişdi.
Harekatta ‘Alçaq İrtifalı Giriş’ deyilən uçuş manevri ilk dəfə sınadı. Qabaqcıl ‘Pass Finder’ təyyarələri alçaqdan ‘Elektron Napalmları ataraq işarələmə etdilər. Daha sonra borbardman birlikləri də alçaqdan bölgəyə girərək Elektron Napalmlarının meydana gətirdiyi işıq nöqtələrini əhatə edəcək şəkildə E-46 tipi Cluster Napalmlarını atdılar.
Tokionun ətrafında konuşlandırılan Yapon gecə ovçu təyyarələri qalxdılar isə də şiddətli yanğın, istilənən havanın yuxarıya yüksəlməsi və tüstü hücum hərəkətinə çətinlik çıxardı. Zamanla hava meydanları tüstü və kül ilə doldu və təyyarələrin kalkışları qeyri-mümkün hala gəldi.
Borbardmanda 100.000 adam həyatını itirdi və təxminən 278.000 ev yandı. Tokionun üçdə birinə tekabül edən 40 km² məskunlaşma sahəsi kül oldu.
Hücum günü olan 10 Mart, 1905-ci ildə Japonyaın Ruslara qarşı Mukden Meydan Muharebesiı qazandığı tarix və Yapon Quru qüvvələri günü idi. Tokio Böyük Borbardmanına qatılan 325 B-29 borbardman təyyarənin 12i salındı və 42i ziyan gördü.

Borbardmandan məhrum edilən səmtlər və bloklar

Marunouchi məhəlləsi ətrafında, dövrün Tokio Böyükşəhər Bələdiyyəsi binasının ziyan görməsi xaricində borbardmanın hədəfi olmamış bloklar az deyildi. Yaponiyanı işğal edərkən bu blokların əsgəri təsis olaraq istifadə edilmələrini nəzərdə tutulduğu deyilməkdədir. Tsukiji ətraflarının hədəf olmayışın səbəbi isə Amerika Kilsəsinə bağlı ‘St. Luka’s International Hospital (Əziz Luka Beynəlxalq Hastanesi)ın tapılması olduğu deyilməkdədir. Kampus içində Rockefeller Vakfıın hədiyyəsiylə qurulan kitabxanasının ol/tapıldığı Tokio İmperatorluq Universiteti ətrafı da hədəfi olmadı. Qandada The Salvation Army (Qurtuluş Ordusu)nun ‘ümumi qərargahının tapılmasından ötəri hədəfi seçilmədiyi deyilirsə də qəti məlumat yoxdur. İmpartorluk Sarayı da hədəfindən azad edilirdi. Lakin 25 May 1945 tarixli borbardman ilə ətrafından piyada yanğınlarla Meiji Sarayı da yanmışdı. Bu hadisənin məsuliyyətini tutaraq Saray İşləri (Mabeyin?) Naziri Tsuneo Matsudaira istefa vermişdi.

Borbardmandan sonra ABŞ, Yaponiya döyüş sənayeninin fabriklərdən, evlərə və kiçik atelyelərə sürüşdüyünü, borbardmanın buna görə doğrudan şəhərə edildiyini açıqlamışdır. Bu borbardman insanlıq tarixinin şahid olduğu ən böyük qırğınlarından biridir.

25 May 1945 tarixli Tokio Borbardmanı

Amerika, 10 Mart tarixli ‘Tokio Böyük borbardmanından sonra yenə Tokioya hava hücumlarını davam etdirmişdir. Aralarında böyük ziyanı verən hücum isə 25 May 1945də reallaşdırıldı. 470 B-29 borbardman təyyarəsiylə o zamana qədər borbardmanın hədəfi olmamış Yamanoteyə saldırıdı. 7415 adam həyatını itirdi və 220.000 evi yandı və ya ziyan gördü.

Trivia

Amerikanın məşhur aktyoru Charles Bronson da B-29 borbardman təyyarəsinin pulemyot vəzifəlisi olaraq ‘Tokio Böyük borbardmanına qatıldığı deyilir.

Əlaqədar Filmlər

‘Qalası nömrə Usagi (Şüşəli Dovşan)’ (Film, 1979)
‘Qalası nömrə Usagi (Şüşəli Dovşan)’ (NHK TV., 1980)
‘Qalası nömrə Usagi (Şüşəli Dovşan)’ (Animə, 2005) Rəsmi Site/Trailer
- ‘Hotaru nömrə Haqqa (The Grave of the Fireflies)’ (Animə, 1988) Kobe borbardman
- ‘Hotaru nömrə Haqqa’ (NTV, 2005) Rəsmi Site/Trailer Kobe bombasrdıman
Tokio Borbardmandan ilhamlanmış Ango Sakaguchiın əsərindən: Makoto Tezuka (Oysamı Tezukaın oğulu), ‘Hakuchi’ (1999) Trailer

Əlaqədar Sənədlilər

‘Tôkyô Dai Quşu: 60 nenme-no Hisai Çizu (Tokio Böyük Borbardmanı: 60 il sonrakı Ziyan xəritəsi)’ (NHK TV., 2005) Trailer
‘Target Tokio From Saipan B-29 Basa’ 27 Noyabr 1944 tarixli təbliğat xəbəri
‘B-29′s Rule Jap Skies’ 18 Aralıq/dekabr 1944 tarixli təbliğat xəbəri

Ayrıca bax

Wikimedia Commons‘da:

Tokio Bombardmanı ilə əlaqədar fayllar var.

Xarici əlaqələr

Mənbə

http://tr.wikipedia.org/wiki/Tokyo_Bombard%C4%B1man%C4%B1

Sərxan Sərxan (qatil)

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:25:54 +0000

Sərxan Bişara Sərxan (19 mart 1944, Qüds) – 6 iyun 1968-ci ildə Kaliforniya ştatının Los-Anceles şəhərindəki “Ambassador” mehmanxanasında 35-ci ABŞ prezidenti Con Kennedinin kiçik qardaşı senator Robert Kennedini qətlə yetirmiş fələstinli. Ömürlük həbs cəzasına məhkum edilmiş və hazırda Kaliforniyanın Korkona həbsxanasında saxlanılır.

Pyorl-Harbora hücum

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:23:53 +0000

Pyorl-Harbora hücum əvvəlində görünüş. Yapon təyyarəsindən foto.

Pyorl-Harbora hücum Yaponiya İmperiyası silahlı qüvvələrinin Oaxu adasında yerləşmiş Pyorl-Harbor Amerika hərbi-dəniz bazasına gözlənilməz basqını. 1941 il dekabrın 7-də vitse-admiral Tyuiti Naqumo başçılığın altında olmuş iki təyyarə dalğası ilə keçirilmişdir. Birinci dalğanın tərkibində 50 göyərtə bombardmançısı, 40 torpedadaşıyıcı, 54 şığıyan bombardmançı və 45 qırıcı var idi. İkinci dalğa isə 54 göyərtə bombardmançısı, 81 şığıyan bombardmançı və 36 qırıcıdan ibarət olmuşdur. Birinci dalğa Oaxuya yaxınlaşmış kimi Havay vaxtına görə saat 07:50-də hücum haqqında əmr aldı. Saat 07:55-də şığıyan bombardmançılar Pyorl-Harbordakı Uiler aerodromuna, saat 07:57-də torpedadaşıyıcılar hətti gəmilərə, saat 8-də qırıcılar aerodromlarda olmuş təyyarələrə, saat 08:05-də isə bombardmançılar hətti gəmilərə ardıcıl zərbələr endirdilər. İkinci dalğa isə saat 08:55-də hücum haqqında əmr aldı. Basqında habelə bir neçə sualtı qayıq iştirak etmişdir. Hücum nəticəsində altı Amerika xətti gəmi (“Arizona”, “Kaliforniya”, “Nevada”, “Oklahoma”, “Qərbi Virciniya” və “Yuta”), iki eskadra minadaşıyıcısı (“Kassin” və “Douns”) və “Oqlala” mina hasarlayanı, həmçinin 188 təyyarə məhv edilmişdir, başqa gəmilər xeyli zədələnmişdir. 2403 nəfər (o cümlədən 2008 dənizçi) həlak olmuşdur, 1178 nəfər, o cümlədən 710 dənizçi yaralanmışdır. Yaponlar isə 55 pilot, 29 təyyarə və 6 sualtı qayıq itirdilər. Növbəti gündə ABŞ Konqresi Yaponiyaya müharibə elan etdi.

Hücumda işlədilmiş yapon donanması

hava hücum dəstəsi: “Akaqi”, “Soryu”, “Dzuykaku”, “Kaqa”, “Xiryu” və “Sökaku” aviadaşıyıcıları
mühafizə dəstəsi (komandanı kontr-admiral Omori Sentaro): “Abukuma” yüngül kreyseri, “Urakadze” və “Xamakadze” eskadra minadaşıyıcıları
dayaq dəstəsi (kontr-admiral Mikava Quniti): “Kirisima” və “Xiey” xətti gəmiləri, “Tone” və “Tikuma” ağır kreyserləri
qarovul dəstəsi (1-ci dərəcəli kapitan İmaudzuni Kidziro): “İ-19″, “İ-21″ və “İ-23″ sualtı qayıqları
Miduey adasının zərərsizləşdirməsi üzrə dəstəsi (1-ci dərəcəli kapitan Konisi Kaname): “Akebono” və “Usio” eskadra minadaşıyıcıları
1-ci təchizat dəstəsi (“Kanyo Maru”, “Sinkoku Maru”, “Kökuto Maru”, “Akebono Maru”, “Kokuyo Maru” tankerləri)
2-ci təchizat dəstəsi (“Toxo Maru”, “Toey Maru”, “Nippon Maru” tankerləri)

Mənbə

“Кампании войны на Тихом океане”, М., 1956

Kovboy

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:21:52 +0000

Kovboy (en. cow-inək, boy-oğlan) – Amerikada at belində inək otaranlara və buna yaxın peşəli insanlara verilən ad.

İlk kovboylar

Şimali Amerikaya ilk dəfə avropalılar 17-ci əsrdə gəliblər. Yüz ildən artıq onlar Atlantik okeanının sahilində yaşayıblar. 19-cu əsrin əvvəllərində Birləşmiş Ştatlar (BŞ) qərbə tərəf istiqamət alarkən sərhəd Missisipi çayı boyunca idi. 1845-ci ildə Texas da BŞ-ın tərkibinə daxil oldu. 1853-cü ilədək isə bu ölkə Alyaskanı çıxmaq şərtilə müasir ərazilərə yiyələnmışdi. Bu hadisə 2 mühüm problem yaratdı. Birincisi, minlərlə avropalı, daha doğrusu amerikalı Qərbə miqrasiya etdi ki bu geniş düzənliklərdə və onlardan da kənarlarda yeni həyat başladı. İkincisi isə Vətəndaş müharibəsi oldu (1861-1865). Artıq kovboyların erası başlamaq üzrə idi. Əsl kovboylar əslində ingilis dilində danışan ağ dərili amerikalılar idilər. Bir çox kovboylar isə qara dərili idilər və onların danışdığı dil əsasən ispan dili idi.

Kovboy 1887-ci ildə

Hər 7 kovboydan biri Afrikadan çıxmışdı. Onlara Net Lav və Con Uar kimi məşhur və “süni” kovboyları misal göstərmək olar. Kovboylar arasında materikin ilk sakinləri olan hindular və meksikalılar da olurdu. Müasir zamanın ən parlaq əfsanələrindən olan kovboylar haqqında əfsanə də məhz belə yaranıb.

Kişilər (hətta bəzən qadınlar da) müxtəlif səbələr üzündən kovboy olurdiular. Vətəndaş müharibəsi (Şimal İttifaqı quldarlığı ləğv etmək istəyirdi) demək olar ki, 3 milyon nəfəri əlinə silah götürməyə məcbur etdi. 1865-ci ildə Şimalın Cənub üzərindəki qələbəsindən sonra evlərinə qayıdan vətəndaşlar gördülər ki, onlar üçün heç bir iş yoxdur. Qayıdanlar arasında Şimal İttifaqının tərəfdarları olan 200 minə yaxın keçmiş qullar da vardı. Demobilizasiyaya uğramış bir çox hərbçilər-həm ağlar, həm də qaralar kovboy işinə düzəldilər. Onlara şimal-şərqdən öz varlı ailələrini macəra axtarışıyla tərk etmiş onlarla gənc də qoşuldu. Lakin kovboyların işi romantik deyildi. Onların həyatı daha çəx ağır, çirkin və rəngsiz idi. Kovboyların 20 il sürən erasında (1866-1886) Qırmızı Skot Çarlığı yaradılmışdı. Sakit okean sahillərində məskunlaşmamışdan əvvəl Amerikanın qərbi Böyük Düzənliklər sayılırdı. Zaman keçdikcə köhnə qərbin ştatları olan Kanzas və Nebraska da İttifaqa girdilər (müvafiq olaraq 1861 və 1867).

Kovboyların ilk vətəni olan Texas uzun müddət Meksika ilə Birləşmiş Ştatlar arasında münaqişəyə səbəb olmuşdu. 19-cu əsrdə minlərlə amerikalının Texasa köçməsi onlarla Meksika hökuməti arasında olan münaqişənin daha da qızışmasına səbəb oldu. 1835-ci ildə Meksikalı general Santa Anna 7 minlik qoşunla Texasa daxil oldu. Onların qarşısına cəmi 220 nəfərdən ibarət olan Alamo hərbi qarnizonu çıxdı. Onların hamısı məhv edildi, lakin onların göstərdiyi cəsurluq texaslıları Santa Annaya qarşı qalxmağa təkan verdi .Meksikalılar tezliklə məğlub edildi. 1836-cı ildə Texas müstəqillik əldə etdi,8 il sonra isə İttifaqa daxil oldu.

Kovboyların həyat tərzi

Kovboylar filmlərdə göstərildiyi kimi iri və güclü atlarda deyil, adətən kiçik ölçülü ponilərdə gəzirdilər.Onlar nadir hallarda gün ərzində yalnız bir atda gəzirdilər.

1800-cü ildə düzənliklərdə 2 milyondan çox vəhşi at yaşayırdı. Onlara mustanq və ya bronko deyirdilər.Bu atları əhliləşdirmək mümkün olduqda,bu atlarla çox yaxşı davranırdılar. Bu mustanqlardan çox yaxşı köməkçi çıxırdı.

Kovboyların geyimi rahat olsa da, naşı idi. Yolda kovboy cəmi bir köynək və bir cüt şalvarla keçinirdi. Geriyə qayıdanda yararsız hala düşmüş geyimini atır və yenisini alırdı. İmkanlı kovboylar yanlarında revolverdən əlavə, vinçester də gəzdirirdilər. Onun çəkisi 7 funt (3 kq) idi.Dəqiqliyi isə 650 fut (200 m) idi.

Kovboyların ən çox nifrət etdiyi şəxslər qitənin yerli sakinləri olan hindular idi. Ağdərili insanların bu ərazilərdə məskunlaşmasına ən çox hiddətlənən isə hinduların Siu tayfası idi. 1874-cü ildə siu hindularının məskunlaşdığı Dakotada qızıl tapıldıqdan sonra vəziyyət daha da gərginləşdi. Minlərlə amerikalının bu ərazilərə daxil olması hinduları daha da hiddətləndirdi. Siular amerikalıların düşərgələrinə hücum edərək onları dağıdırdılar. Həyəcanı yatırmaq üçün ora polkovnik Corc Armstronq Kaster göndərildi. 1876-cı il iyunun 5-də Kasterin 215 nəfərlik dəstəsi hinduların tələsinə düşdü. Bütün əsgərləri məhv etmək bir saatdan da az vaxta başa gəldi.

Müasir kovboylar

Amerika kovboyları dünyada olan bütün kovboyların kiçik bir hissəsini təşkil edir. Cənubi Amerika qauçoları Argentina və Uruqvayda yayılıblar. Amerika kovboyları isə meksikalı vakuerolardan törəyiblər. Meksikalı kovboylar isə çarroslar adlanırlar. 1965-ci ildə Okloxama sitidə kovboyların Milli Sarayı açılır.

Kovboylar ona görə belə məşhurlaşıblar ki, onlar at çapmaq üzrə ustalıqda hamını qabaqlayıblar. Və həm də ona görə ki,onların həyat obrazı yüzlərlə roman və kinofilmlərdə işıqlandırılıb.

Dəniz Piyadasına Hərbi Abidə

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:20:14 +0000

Abidə

Dəniz Piyadasına Hərbi Abidə (yaxud İvodzima Memorialı) Virciniyadakı Arlinqton milli qəbiristanı yanında yerləşir, tuncdandır. 1775-ci ildən etibarən ölkəni müdafiə etmiş ABŞ-ın bütün həlak olmuş dəniz piyadaçılarına həsr olunmuşdur. 1954-cü il noyabrın 10-da açılmışdır. Heykəltəraş – Feliks de Ueldon.

Abidə altı dəniz piyadaçını təsvir edir (hündürlüyü 10 metr). 1961-ci ildən, Con Kennedi fərmanına əsasən, abidəsində 24 saat ərzində ABŞ bayrağı yellənir. Bayraq ağacı hündürlüyü 20 metrdir.

ABŞ-da Vətəndaş müharibəsi

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:18:23 +0000

General Uliss Qrant, şimallılar ordusunun baş komandanı

General Robert Li, cənublular ordusunun komandanı

ABŞ-da Vətəndaş müharibəsi (1861-1865) – Şimalla (İttifaqla) Cənub quldar ştatları arasında vətəndaş müharibəsi. Avraam Linkolnun prezident seçilməsinə cavab olaraq quldarlar cənub ştatlarını İttifaqdan ayırmağı qərara aldılar və müharibəyə hazırlaşmağa başladılar. 1861-ci ilin fevralında Montqomeri şəhərində Cənub ştatları Konfederasiya yaradıldı. Konfederasiya ABŞ-ın 34 ştatından 11-ni birləşdirdi. 1861-ci il aprelin 14-də cənublular Fort-Samteri tutdu. Müharibə başlandı. 1861-ci il iyulun 21-də Şimal ordusu (35 min) Manassas şəhərində, oktyabrda isə Bols-Blaff yaxınlığındakı döyüşlərdə məğlub edildi.

İkinci dövründə (1863-1865) Şimal ordusuna 190 min zənci əsgər daxil oldu. 250 min zənci arxa cəbhədə hərbi qulluğa cəlb edildi. 1863-cü ilin iyulunda cənublular Gettisberq və Missisipi çayı vadisindəki döyüşlərdə məğlub oldular. 1865-ci il aprelin 3-də Konfederasiyanın paytaxtı Riçmond şəhəri tutuldu. Həmin müharibədə tarixdə ilk dəfə zirehli gəmilərin döyüşü (1862-ci il martın 9-da) oldu. 1867-ci il martın 2-də Cənubun Yenidənqurması haqqında birinci qanun verildi.

ABŞ İstiqlal Bəyannaməsi

admin — Thu, 04 Jun 2009 06:16:47 +0000

ABŞ İstiqlaliyyət Bəyannaməsi

ABŞ İstiqlaliyyət Bəyannaməsi – tarixi sənəd və siyasi fəlsəfə manifesti. 1776-cı il iyulun 4-də 2-ci Kontinental Konqres tərəfindən qəbul edilmişdir. Bəyannamə müstəmləkələrin metropoliyadan ayrılmasını və yeni müstəqil dövlətin – Amerika Birləşmiş Ştatlarının yaranmasını, xalqın suverenliyi ideyasını, bütün insanların qanun qarşısında bərabərliyini və “yaşamaq, azadlıq və xoşbəxtlik arzusunda olmaq” hüququnu elan etdi.

Bəyannamə ABŞ-nin 13 ştatı tərəfindən yekdilliklə qəbul edilmişdir.

Bəyannamənin mətni

Yaradan öz bəndələrinə müəyyən toxunulmaz hüquqlar bəxş etmişdir, onların sırasına yaşamaq, azadlıq, səadətə canatma hüququ da daxildir.

Bəşər tarixində elə bir məqam yetişir ki, hər hansı xalq onu başqa bir xalqa bağlayan siyasi əlaqələri qırıb atmağa, təbiətin və Yaradanın ona bəxş etdiyi qanunlara uyğun olaraq dünya dövlətləri arasında müstəqil, kimdənsə asılı olmadan mövqe tutmağa çalışır və belə olanda həmin xalq bəşəriyyətin rəyinə ehtiram əlaməti kimi, özünün müstəqilliyə canatma səbəblərini, heç şəksiz ki, izah etməlidir.

Biz bunu sübuta ehtiyacı olmayan bir həqiqət sayırıq ki, bütün insanlar bərabərhüquqlu yaradılıb və Yaradan öz bəndələrinə müəyyən toxunulmaz hüquqlar bəxş edibdir, onların sırasına yaşamaq, azadlıq, səadətə canatma hüququ da daxildir. Belə hüquqların təmin edilməsi üçün insanlar ədalətli, idarə olunanların razılığına güvənən hökumət qurur, odur ki, hər hansı dövlət həmin hüquqları pozarsa, xalqın onu dəyişməyə, ləğv etməyə, əvəzindəsə həmin prinsiplərə dayanan, insanların əmin-amanlığına və güzəranına daha yüksək təminat verən yeni quruluş yaratmağa haqqı vardır. Əlbəttə, sağlam şüur dərk edir ki, çoxdan bəri formalaşmış idarəçilik üsulları xırda və ötəri səbəblərə görə əvəz edilməməlidir, çünki keçmişin təcrübəsi göstərir ki, insanlar özlərinin alışdıqları həyat tərzini dəyişməkdənsə şərin hökmünə mümkün olduqca dözməyə daha meyllidirlər. Ancaq uzunmüddətli azğınlıq və zillət yeganə və ardıcıl məqsəd — xalqı sonu görünməyən despotizmə tabe etdirmək məqsədi daşıyırsa, onda bu cür iqtidarı devirmək və özünün gələcək əminamanlığını təmin edən etibarlı bir zəmin yaratmaq xalqın haqqı və borcudur. Həmin bu kolonistlər də həmçinin uzun müddətdir ki, müxtəlif sıxıntılara düçar olublar və ancaq zərurət onları keçmiş dövlət quruluşunu dəyişməyə məcbur edir.

Hazırda taxtda olan Böyük Britaniya kralının hökmranlıq tarixi əslində bizim ştatlarda mütləqiyyəti bərqərar etmək kimi birbaşa məqsəd güdən, ardı-arası kəsilməyən zülm və zillət tarixidir. Bunu sübuta yetirmək üçün dünyanın nəzərinə aşağıdakı faktları çatdırırıq:

Kral camaatın güzəranı üçün gərəkli və xeyirli olan qanunlara razılıq vermirdi.

O, qubernatorlara qadağan etmişdi ki, nə qədər təxirəsalınmaz olsa belə, özü təsdiq etməyincə heç bir qanun qüvvəyə minməsin. Həmin qanunların tətbiqi bu yolla dayandırılanda onlara zərrəcə məhəl qoymurdu.

O, geniş, əhalisi çox bölgələrin sakinlərinə sərfəli, zalımlara isə xatalı görünən, qanunvericilik qurumunda təmsil hüququndan əl çəkməyincə mənafelərinə uyğun qanunları qəbul etməyə icazə vermirdi.

O, qanunvericiləri fiziki cəhətdən yormaq, beləliklə də onların iradəsini yalnız özünə tabe etdirmək məqsədilə toplantıları ucqar məskənlərdə, arxivlərdən uzaq, narahat yerlərdə çağırtdırırdı.

O, qanunverici məclisləri həmin səbəbdən dəfələrlə buraxmışdı, çünki onlar xalqa məxsus hüquqların kral tərəfindən pozulmasına qətiyyətlə müqavimət göstərirdilər.

Kral qanunvericiləri buraxandan sonra uzun müddət yeni seçkilər keçirmək istəmir, bu zaman ləğv oluna bilməyən qanunvericilik camaatın əlinə keçir, ölkə zəifləyir, xarici müdaxiləyə, daxili sarsıntılara uğrayırdı.

O, əhalinin bu ştatlarda məskunlaşmasına, əcnəbilərin burada oturaqlaşması barədə mövcud qaydaların tətbiqinə maneçilik törədir, mühacirəti şirnikləndirən və torpaq paylarının alınmasına ixtiyar verən yeni qanunların təsdiqinə mane olurdu.

O, ədliyyənin icrasına yol vermir, məhkəmələrin yaranışı haqda qanuna qol qoymurdu.

O, hakimlərin qulluq müddətini, məvacibini istədiyi kimi müəyyən edir, onları təkcə öz iradəsindən asılı vəziyyətə salırdı.

O, saysız-hesabsız vəzifələr təsis edir, üstümüzə xalqı soyub-sıxışdıran məmurlar dəstəsi göndərirdi.

O, qanunverici məclislərimizin razılığı olmadan dinclik dövründə torpaqlarımızda daimi ordu saxlayırdı.

O, hərbi hakimiyyəti müstəqil etməyə və mülki qurumdan üstün tutmağa çalışırdı.

O, bizləri quruluşumuza və qanunlarımıza yad olan hakimiyyətə tabe etdirməkdən ötrü başqaları ilə sazişə girirdi, qeyri-qanuni hökumətin aktlarını çap etdirməklə aşağıdakı riyakar məqsədlər güdürdü:

aramızda iri hərbi hissələr yerləşdirmək;

adamlarımızı qətlə yetirən hərbçiləri qurama məhkəmələrlə müdafiə etmək;

Yer kürəsinin digər hissələri ilə ticarət əlaqələrimizi kəsmək;

bizimlə razılaşdırmadan üstümüzə vergilər qoymaq;

əksər hallarda bizi andlılar məhkəməsindən məhrum etmək;

bizləri okeanın o tayına yollamaq və uydurma cinayətlər üstündə mühakimə etmək;

qonşu əyalətdə (Kanada nəzərdə tutulur) azad ingilis qanunları sistemini yoxa çıxarmaq, orada özbaşınalığa söykənən quruluş yaratmaq və onun sərhədlərini elə genişlətmək ki, həmin quruluş bizə görk olsun, mütləqiyyətin bizim tərəflərdə yayılmasına vasitəçilik etsin; qanunları ləğv etməklə bizim idarəçilik sistemini kökündən dəyişdirmək;

qanunverici məclisləri buraxmaqla bizim əvəzimizə hər cür qanun-qaydaların qəbul edilməsinə yiyə çıxmaq.

Kral bizə yiyə durmadı, bizə himayə göstərməkdən əl çəkib müharibəyə əl atdı.

O, dənizlərimizdə quldurluq edir, sahillərimizi qarət edir, şəhərlərimizi oda qalayır, həmvətənlərimizi öldürürdü. İndi də hətta qatı barbarlıq dövründə belə rast gəlinməyən, azad bir millətin hökmdarına yaraşmayan amansızlıqla, namərdcəsinə başladığı qırğın, qarət və qəddarlığı sona yetirmək üçün əcnəbi muzdlulardan ibarət orduları üstümüzə göndərir.

O, açıq dənizdə əsir düşən soydaşlarımızı öz yurdlarına qarşı silah işlətməyə məcbur edirdi və beləcə, onlar ya dost-doğmalarının cəlladına çevrilir, ya da özləri onların əlindən əcəl tapırdılar.

O, öz içərimizdə nifaq törədir, həm də yaşından, cinsindən asılı olmayaraq önünə keçəni qırıb-çatan vəhşi hinduları bizim camaatımızla salışdırmağa cəhd göstərirdi.

Bu dərdləri çəkdikcə zaman-zaman acizanə şəkildə də olsa öz hüquqlarımızın bərpasını diləmişik. Bu barədə dönə-dönə etdiyimiz xahişlərə yeganə cavab isə yeni haqsızlıqlar olub.

Müstəbid keyfiyyətlərə malik hökmdar azad xalqın hökmdarı ola bilməz.

İngilis soydaşlarımız da yadımızdan çıxmayıb. Vaxtaşırı onların nəzərinə çatdırmışıq ki, onların qanunverici palataları bizi qanunsuz şəkildə özlərinə tabe etdirmək niyyətindədir. Mühacirətimizə və köçüb burada məskən salmağımıza səbəb olan şəraiti xatırlatmışıq. Onlara xas fitri alicənablıq və ədalət hissini andırmaqla aramızdakı qan qohumluğuna da and vermişik ki, əvvəl-axır aramıza ayrılıq gətirəsi, eləcə də əlaqələrimizi üzən və bizə qarşı yönələn haqsızlığı yamanlayıb qınasınlar. Ancaq onlar nə haqqın, nə də qan qohumluğunun səsinə etina göstərmədilər. Odur ki, ayrılmağımızın labüdlüyü ilə barışası olmalıyıq və bundan sonra onlara münasibətimiz özgə xalqlara necədirsə elə olacaqdır, belə ki, müharibədə düşmən, dinc vaxtda dostuq.

Ona görə də biz, yəni Amerika Birləşmiş Ştatlarının nümayəndələri Ali Konqresə toplaşıb və niyyətimizin səmimiliyinə Ulu Tanrını şahid çağırıb rəhmdil camaatımızın iradəsinə tabe oluruq və xalqın adından təntənəli şəkildə, uca səslə bəyan edirik — necə ki, bir ixtiyar sahibi, bizim birləşmiş müstəmləkələr indən belə azad və müstəqil Ştatlar olacaq, yəni onlar Britaniya taxt-tacına sadiq olmaqdan yaxasını qurtarır və beləliklə, Böyük Britaniya ilə hər cür siyasi əlaqələr büsbütün ləğv edilir. Bundan sonra Ştatların kiməsə müharibə elan etməyə, sülh bağlamağa, ittifaqa girməyə, ticarət aparmağa və azad dövlətlərin malik olduqları digər hüquqları həyata keçirməyə tam haqqı var.

Bu bəyannaməyə sübut olaraq və Allah-təalanın imdadına güvənərək, bu yolda heç nəyimizi əsirgəmədən, malımızı, canımızı qurban verməyə, öz şərəfimizi daim uca tutmağa and içirik.

Xarici keçidlər

Kitabxana.org – Xoşbəxtliyə canatma hüququ