Sülli-Prüdom Bonapart liseyində qədim dilləri öyrənib və [...]]]> Rene Sülli-Prüdom (fransızca Sully-Prudhomme) (əsl adı Rene Fransua Arman Prüdom, fransızca René François Armand Prudhomme; 16 mart 1839 – 7 sentyabr 1907, Şatene Malabri) – fransız şairi, “Parnas” qrupunun üzvü, Ədəbiyyat üzrə ilk Nobel mükafatı laureatı (1901).

Həyatı

SÜLLİ-PRÜDOM
Tam Adı	Rene Fransua Arman Prüdom
Doğum Tarixi	16 mart 1839
Doğum Yeri	Fransa
Ölüm Tarixi	7 sentyabr 1907
Ölüm Yeri	Fransa

Sülli-Prüdom Bonapart liseyində qədim dilləri öyrənib və 1856-cı ildə bakalavr dərəcəsi alıb. Bundan sonra Krezo zavodlarından birində işə düzəlib. Amma bir müddət sonra o bu işini tərk edib və Parisə qayıdıb. Burada notarial hüququ öyrənib. İlk şeirlər kitabı olan “Stances et Poémes” (1865) hamı tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb. Bundan sonra özünü bütünlüklə ədəbiyyata həsr edib. 1869-cu ildə onun tərcümə etdiyi və ön söz yazdığı “Le premier livre de Lucrèce” kitabı, elə həmin il də “Les Solitudes” toplusu işıq üzü görüb.

Prüdom Franko-Prussiya müharibəsinin iştirakçısı və Dreyfusun fəal tərəfdarlarından olmuşdur. 1881-ci ildə Fransa Akademiyasına üzv seçilmiş, 1901-ci ildə Nobel mükafatı almışdır. İsveç Akademiyasının onu seçdiyi xəbəri dünyada birmənalı qarşılanmayıb: çoxları belə hesab edirmişlər ki, ilk mükafat daha möhtəşəm yazıçıya, məsələn Lev Tolstoya təqdim ediləcək. Bir qrup isveç yazıçısı (o cümlədən bu mükafatın gələcək laureatı Selma Laqerlöf) açıq məktub yazaraq Akademiyanın qərarına etiraz etmişlər və Tolstoyun namizədliyini müdafiə etdiklərini bildirmişlər. Bundan sonra təbii ki, Prüdomu çoxları dörd bir yandan tənqid atəşinə tutmuşlar.

Əsərləri

• 1. “Les Solitudes” (1869)
• 2. “Poésies (Les Épreuves, Les Écuries d’Augias. Croquis Italiens…”) (1872)
• 3. “Impressions de la guerre” (1872)
• 4. “Les Destins” (Talelər) (1872), fəlsəfi poema
• 5. “La Révolte des fleurs” (1874)
• 6. “La France” (1874)
• 7. “Les Vaines tendresses” (Əbəs incəlik) (1875), Şeirlər toplusu
• 8. “La Justice” (Ədalət) (1878)
• 9. “L’Expression dans les beaux-arts” (Oeuvres. Prose. 1883)
• 10. “Le Prisme” (1886)
• 11.”Le Bonheur” (Xoşbəxtlik) (1888), fəlsəfi poema
• 12.”Réflexions sur l’art des vers” (1892)
• 13.”Les Solitudes” (ikinci nəşr, 1894)
• 14.”Oeuvres de prose” (1898)
• 15.”Sully Prudhomme à Alfred de Vigny Sonnets” (1898)
• 16.”Testament poétique” (Poetik vəsiyyət) (1901)

Romen Qari Digər Adları Emil Ajar Doğum Tarixi 8 may, 1914 Doğum Yeri Vilna, Rusiya İmperiyası Ölüm Tarixi 2 dekabr, [...]]]> Romen Qari (əsl adı Roman Kacew, təxəllüsü Émile Ajar) (8 may 1914, Vilna – 2 dekabr 1980, Paris) — yəhudi əsilli fransız yazıçısı, kinorejissor, ssenarist və diplomat. İkinci Dünya Müharibəsi dövründə hərbi pilot olmuşdur. İki dəfə Qonkur mükafatı laureatıdır (1956, 1975).

Həyat və yaradıcılığı

ROMEN QARİ
Romen Qari
Digər Adları	Emil Ajar
Doğum Tarixi	8 may, 1914
Doğum Yeri	Vilna, Rusiya İmperiyası
Ölüm Tarixi	2 dekabr, 1980
Ölüm Yeri	Paris, Fransa

Əsl adı Roman Katsev olan yazıçı 8 may 1914-cü ildə Rusiya İmperiyasının Vilna şəhərində (indiki Vilnüs, Litva), yəhudi ailəsində dünyaya gəlmişdir. Üç yaşında ikən ailəsi ilə birlikdə Varşavaya köçür. Atası Arye-Leyb Katsev 1925-ci ildə ailəni tərk edir və yenidən evlənir. Bu vaxtdan etibarən Roman anası Nina Ovçinski tərəfindən tərbiyə olunur. 1928-ci ildə o, anası ilə Fransaya, Nitsa şəhərinə köçür. Bu dövrdə Eks-an-Provans və Paris şəhərlərində hüquq təhsili alır və eyni zamanda hərbi pilot olmağa hazırlaşır.

II Dünya müharibəsi dövründə Roman Böyük Britaniyaya gedir və Şarl de Qoll tərəfindən yaradılan müqavimət hərəkatına qoşulur. Pilot kimi Avropa və Afrikadakı döyüşlərdə iştirak edir. O, 65 saatdan artıq uçaraq, 25-dən artıq uğurlu hücumda iştirak etmişdi. Döyüşlərdə göstərdiyi qəhrəmanlığa görə çox sayda şərəf nişanı və medallarla mükafatlandırılmışdı.

Müharibədən sonra diplomatik xidmətdə qulluq etməyə başlayır və eyni zamanda 1945-ci ildə özünün ilk hekayəsini yayımlayır. Tezliklə Romen Qari bəzilərini Emil Ajar təxəllüsü ilə yazacağı 30-dan artıq roman, hekayə və memuarla Fransanın ən məhsuldar və məşhur yazıçılarından birinə çevrilir. Bundan əlavə o, Fosko Sinibaldi və Şatan Boqat təxəllüslərinin hər biri ilə bir roman yayımlamışdır.

1952-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nyu-Yorkdakı, 1955-də isə Londondakı mərkəzində fransız nümayəndəliyinin katibi, 1956-cı ildə Fransanın Los-Ancelesdə baş konsulu təyin olunur.

İlk həyat yoldaşı Britanyalı yazıçı, jurnalist və “Vogue” jurnalının redaktoru Lesli Blanş olmuşdur. Bu evlilik 1944-cü ildən 1961-ci ilədək davam etmişdir. 1962-1970-ci illər arasında məşhur amerikalı aktrisa Djin Siberqlə ailə həyatı yaşayır. Romen Qarinin bu evlilikdən Aleksandr Dieqo Qari adlı bir oğlu vardır.

1956-cı ildə yazıçı “Səmanın kökləri” (Les racines du ciel) əsərinə görə Fransanın ən yüksək ədəbi mükafatı olan Qonkur mükafatına layiq görülür. O, həm də hər yazıçıya yalnız bir dəfə verilən bu mükafatı iki dəfə almış yeganə şəxsdir. Birinci dəfə Romen Qari adı ilə, ikinci dəfə isə 1975-ci ildə Emil Ajar təxəllüsü ilə “Həyat irəlidədir” (La vie devant soi) əsərinə görə.

Romen Qari 1980-ci il dekabrın 2-də tapançadan açdığı atəşlə intihar edir. Djin Siberqlə ayrıldıqdan sonra sarsılan Qarinin intiharında Siberqin 1979-cu ildəki müəmmalı ölümündən sonra girdiyi böhranın böyük təsiri olduğu güman edilir. Ölümqabağı məktubunda o, yazır: “Bunu əsəb gərginliyi ilə izah etmək olar. Amma onu da nəzərə almaq lazımdır ki, bu, mən yetkin insan olduğum andan başlayıb və məhz o, mənə ədəbiyyatla layiqincə məşğul olmağa yardım edib”.

Əsərləri

Romen Qari adı ilə

• Education européenne (1945);
• Tulipe (1946); (1970-ci ildə redaktə edilərək yenidən yayımlanmışdır)
• Le grand vestiaire (1949)
• Les couleurs du jour (1952)
• Les racines du ciel – 1956-cı il Qonkur Ədəbiyyat Mükafatı;
• Lady L. (1957)
• La promesse də l’aube (1960);
• Johnie Coeur (1961);
• Gloire à nos illustres pionniers (1962, qısa hekayələr)
• The ski bum (1965)
• Pour Sganarelle (1965, ədəbi məqalə)
• Les Mangeurs d’Etoiles (1966);
• La rəqsə də Gengis Cohn (1967);
• La tête coupable (1968)
• Chien blanc (1970); (Film uyğunlaşdırması, White Dog, 1982)
• Les trésors də la Mer Rouge (1971)
• Europa (1972)
• The Qəsb (1973)
• Les enchanteurs (1973)
• La nuit istixana calme (1974, müsahibə)
• Au-delà de cette limite votre ticket n’est plus valable (1975);
• Clair də femme (1977),
• La bonne moitié (1979, tamaşa)
• Les clowns lyriques (1979); “Les couleurs du jour” romanının yeni versiyası.
• Les cerfs-volants (1980);
• Vie et/ət mort d’Émile Ajar (1981, Ölümündən sonra nümayiş olunmuşdur)
• L’homme à la colombe (1984, ölümündən əvvəlki son versiyası)
• L’affaire homme (2005, məqalə və müsahibələri)
• L’orage (2005, qısa hekayələri və tamamlanmamış romanları)

Emil Ajar adı ilə

• Gros calin (1974);
• La vie devant soi – 1975-ci il Qonkur Ədəbiyyat Mükafatı (Kino uyğunlaşdırmaları, Madame Rosa, 1977)
• Pseudo (roman) (1976);
• L’Angoisse du roi Salomon (1979);
• Gros calin (2007, nəşr olunmamış orijinal halının son fəslinin daxil edildiyi yeni versiyası)

Fosko Sinibaldi adı ilə

• L’homme à la colombe (1958)

Şatan Boqat adı ilə

• Les têtes də Stéphanie (1974)

Filmoqrafiya

Rejissor olaraq

• Les oiseaux vont mourir au Pérou (1968)
• Kill! (1971)

Ssenarist olaraq

• The Roots of Heaven (1958)
• The Longest Day (1962)

Prosper Merime Doğum Tarixi 28 sentyabr 1803 Doğum Yeri Paris, Fransa Ölüm Tarixi 23 sentyabr 1870 Ölüm Yeri Kann, Fransa

Yenilik tərəfdarı, XVIII əsr ideyaları ruhuna sadiq olan kimyaçı alim və rəssam Jan Fransua Leonor Merimenin ailəsində doğulmuş Prosper erkən yaşlarından özündə gözəl zövq və [...]]]> Prosper Merime, fr. Prosper Mérimée (28 sentyabr 1803 – 23 sentyabr 1870) — məşhur fransız yazıçısı, Fransa Akademiyasının üzvü.

Həyatı

PROSPER MERİME
Prosper Merime
Doğum Tarixi	28 sentyabr 1803
Doğum Yeri	Paris, Fransa
Ölüm Tarixi	23 sentyabr 1870
Ölüm Yeri	Kann, Fransa

Yenilik tərəfdarı, XVIII əsr ideyaları ruhuna sadiq olan kimyaçı alim və rəssam Jan Fransua Leonor Merimenin ailəsində doğulmuş Prosper erkən yaşlarından özündə gözəl zövq və incəsənət sevgisini inkişaf etdirməyə başlamışdır. Parisdə hüquq elmləri kursunu bitirən gənc Prosper əvvəlcə iyul monarxiyası dövrünün nazirlərindən qraf d’Artunun katibi olmuş, sonralar isə Fransa tarixi abidələrinin baş inspektoru təyin edilmişdir. 1830-cu ildə İspaniyaya ilk səfəri zamanı o, qraf Teba və onun xanımı ilə tanış olmuşdur. Gələcək Fransa imperatriçası Yevgeniya qraf Tebanın qızı idi.

Fransada İkinci imperiya dövründə Merime qrafinya Montihonun ailəsinin köhnə dostlarından biri kimi Tüilrilərin sarayına yaxın adam hesab olunurdu. İmperatriça Yevgeniya və III Napoleon onunla dost idilər. 1853-cü ildə Merime senator dərəcəsi almışdır.

Ədəbiyyata gəlişi

Merimenin ədəbiyyat sahəsində ilk addımı 20 yaşında yazdığı “Kromvel” tarixi dramıdır. Lakin müəllif bu əsərdən razı qalmadığına görə onu nəşr etdirməyib. 1825-ci ildə o, özünün bir neçə dramatik pyesini “Klara Qasul teatrı” başlığı altında nəşr etdirdi. Lakin mistifikasiyaları çox sevən müəllif ön sözdə qeyd edirdi ki, bu pyesləri ispancadan tərcümə edib və guya onların müəllifi səyyar truppanın naməlum aktrisasıdır. Hətta nəşrin bəzi nüsxələrinə həmin aktrisanın portreti də əlavə olunmuşdu. Əslində isə bu Merimenin qadın paltarında çəkdirdiyi öz şəkilləri idi.

Roman və povestləri

• Guzla (fr. Guzla) – 1827
• Jakeriya (fr. Jacquerie) – 1828
• Karvahal ailəsi (fr. Famille Carvajal) – 1828
• IX Karlın hakimiyyətinin xronikası (fr. Chronique du temps de Charles IX) – 1829
• Matteo Falkone (fr. Mateo Falcone) – 1829
• Tamanqo (fr. Tamango) – 1829
• Toledo incisi (fr. Perles Toledo) – 1829
• Etrusk vazası (fr. Vaseé trusque) – 1830
• Cəhənnəm sakinləri (fr. Ames du purgatoire) – 1834
• İlli Venera (fr. Vénus d’Ille) – 1837
• Jaklin (fr. Jacqueline) – 1839
• İkili səhv (fr. Double méprise) – 1839
• Kolomba (fr. Colomba) – 1841
• Karmen (fr. Carmen) – 1845
• Lokis (fr. Lokis) – 1869

Ölümündən sonra çap olunan əsərləri

• Mavi otaq (fr. Chambre bleue) – 1873
• Son novellalar (fr. Dernières novelles) – 1873
• Naməlum qadına məktublar (fr. Lettres à une inconnue) – 1874
• Digər naməlum qadına məktublar (fr. Lettres à une autre inconnue) – 1875

Merime və Azərbaycan kinosu

1960-cı ildə Prosper Merimenin Matteo Falkone əsəri əsasında Azərbaycanfilm kinostudiyası eyniadlı film çəkmişdir.

Xarici keçidlər

• [1] LibAldebaran.ru

Onore de Balzak

Onore de Balzak (20 May, 1799 – 18 Avqust, 1850) – XIX əsr görkəmli fransız yazıçı-dramaturqu.

Yazdığı yüzdən artıq roman və pyesləri birlikdə “İnsan komediyası” (La Comédie humaine) adı altında tanınır. Bu əsərlər toplusu və ya seriyası 1815-ci Napolyon Bonapart Fransasının süqutundan sonrakı dövr fransız cəmiyyətinin, xüsusilə də burjua təbəqəsinin komik-satirik mənzərəsini canlandırır.

Digər fransız [...]]]>

Onore de Balzak

Onore de Balzak (20 May, 1799 – 18 Avqust, 1850) – XIX əsr görkəmli fransız yazıçı-dramaturqu.

Yazdığı yüzdən artıq roman və pyesləri birlikdə “İnsan komediyası” (La Comédie humaine) adı altında tanınır. Bu əsərlər toplusu və ya seriyası 1815-ci Napolyon Bonapart Fransasının süqutundan sonrakı dövr fransız cəmiyyətinin, xüsusilə də burjua təbəqəsinin komik-satirik mənzərəsini canlandırır.

Digər fransız yazıçısı Gustav Flober ilə birgə Avropa ədəbiyyatında realizm məktəbinin əsasını qoymuşdur. Balzak pyeslari bir qayda olaraq oxucuda gülüş döğurmaqla yanaşı, aydın ifadə olunmuş rəngarəng obrazlar və pərdələrdəki hər bir səhnənin nəfis təsviri tamaşaçıda xüsusi maraq oyadır.

Əsərləri

İnsan komediyası

“İnsan komediyası” silsilə əsərlər toplusuna ümumilkdə 95 tamamlanmış (hekayələri, romanları və analitik oçerkləri) və 48 natamam (və ya yalnız adları məlum olan) əsərləri daxildir. Buraya 5 teatr pyesi və Contes drolatiques adlı məzhəkəli povestlər toplusu (1832-37) daxil deyil.

İnsan komediyası toplusundan bə`zi əsərləri:

• Gobseck (1830, Balzaka ilk söhrət gətirən əsərlərdən biri)
• La Peau de chagrin (1831)
• Eugénie Grandet (1833)
• Le Père Goriot (text) (1835)
• Illusions perdues (I, 1837; II, 1839; III, 1843)
• La Cousine Bette (1846)
• Splendeurs et misères des courtisanes (1847)

Pyesləri:

• Cromwell (1820)
• Ressources de Quinola (1842)
• Paméla Giraud (1843)
• La Marâtre (1848)
• Mercadet ou le Faiseur (1848)

Moris Drüonun atası, mənşəcə litvalı yəhudi olan Lazar Kessel 1899-cu ildə Rusiyanın Orenburq [...]]]> Moris Drüon de Reynyak (fransızca Maurice Druon de Reyniac) (23 aprel 1918, Paris — 14 aprel 2009, Paris) — Fransız yazıçı, Fransa Müqavimət Hərəkatının iştirakçısı, Fransanın mədəniyyət naziri (1973-1974).

Həyatı

Moris Drüonun atası, mənşəcə litvalı yəhudi olan Lazar Kessel 1899-cu ildə Rusiyanın Orenburq şəhərində doğulmuş və 1908-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Fransaya mühacirət etmişdir. Lazar Kessel 21 yaşında intihar edəndən sonra, Morisin anası notarius Rene Drüona ərə getmişdir. Drüonun uşaqlığı Normandiyada keçmişdir.

1937-1939-cu illərdə Parisdə ədəbiyyat fakültəsində və Siyasi Elmlər Məktəbində təhsil almışdır.

İkinci Dünya Müharibəsi illərində Fransa Müqavimət Hərəkatında iştirak etmiş, hərbi müxbir işləmişdir.

1973-1974-cü illərdə Fransanın mədəniyyət naziri vəzifəsində çalışmışdır.

1966-cı ildə Fransa Akademiyasının üzvü (yazıçı Jorj Duamelin olümündən sonra boşalmış yerə) seçilmişdir.

1985–1999-cu illərdə Fransa Akademiyasının daimi katibi vəzifəsini icra etmişdir.

Ədəbi fəaliyyəti

1943-cü ildə Drüon, əmisi Jozef Kessel ilə birlikdə, Fransa Müqavimət Hərəkatının qeyri-rəsmi himni olan “Partizanların nəğməsini” yazmışdır.

Əsərləri

• “Odlu bulud”, 1938 (novellalar)
• “Meqarey”, 1942 (milli-qəhrəmanlıq dramı)
• “12 noyabr qatarı…”, 1943 (salnamə şəhadətnaməsi)
• “Partizanların nəğməsi”, 30 may 1943, J. Kessellə birgə
• “Avropalının məktubu”, 1944 (publisistika)
• “Sonuncu briqada”, 1946 (müharibə haqqında povest)
• “Düzənlik hökmdarları”, 1962 (“cəngavərlik” hekayələri silsiləsi)
• “Böyük adamlar”, 1948 — 1951 (trilogiya).
• “Qeydlər”, 1952
• “Həyatın şəhvəti”, 1954 (naturalist roman)
• “Lənətlənmiş krallar” T.1—6, 1955—1960, T.7, 1977, (tarixi romanlar süriyası)
  • “Dəmir padşah”
  • “Şato-Qayar dustağı”
  • “Zəhər və tac”
  • “Fransız dişi canavarı”
  • “Zanbaq və şir”
  • “Kral Fransanı məhvə sürükləyəndə”
• “Qüdrətli İsgəndər və ya Tanrı haqqında kitab”, 1958
• “Zevsin memuarları”, T. 1 1963 və T. 2 1967 (mifoloji dilogiya)
• “Hakimiyyət”, 1965
• “Birilərinin xoşbəxtliyi…”, 1967 (hekayələr silsiləsi)
• “Gələcək çaşğınlıq içindədir” (fransızca “L’Avenir en désarroi“), 1968 (1968-ci ildə Fransada baş vermiş ümumxalq tətil haqqında pamflet

Həyat yoldaşı və uşaqları ilə birlikdə Nyu-Yorkda yaşayır.

Jül Qabriel Vern – fr. Jules Gabriel Verne (8 Fevral, 1828 – 24 mart, 1905) – Fransız yazıçısı, elmi-fantastik ədəbiyatın ən görkəmli nümayəndələrindən biri.

Ona dünya şöhrəti gətirmiş əsərlərindən “Yerin mərkəzinə səyahət” (1864), “Kapitan Qrantın uşaqları” (1867), “20 000 lye su altında” [...]]]> Jül Qabriel Vern

Jül Qabriel Vern Doğum Tarixi 8 Fevral 1828 Doğum Yeri Nant, Fransa Ölüm Tarixi 24 Mart 1905 Ölüm Yeri Amyen, Fransa

Jül Qabriel Vern – fr. Jules Gabriel Verne (8 Fevral, 1828 – 24 mart, 1905) – Fransız yazıçısı, elmi-fantastik ədəbiyatın ən görkəmli nümayəndələrindən biri.

Ona dünya şöhrəti gətirmiş əsərlərindən “Yerin mərkəzinə səyahət” (1864), “Kapitan Qrantın uşaqları” (1867), “20 000 lye su altında” (1870), “80 gün dünya ətrafında” (1873) misal göstərmək olar. Kosmik və sualtı gəmilərin hələ ixtira olunmadığı bir dövrdə əsərlərində bir qayda olaraq kosmosa uçuş, Yerin dərinliklərinə səyahət və bu səpgili macəraları qələmə almışdır. Elə buna görə də Ayın yerdən görünməyən hissəsindəki kraterlərdən birinə onun adı verilib. Bu krater Arzular Dənizinin yanında yerləşir. O, YUNESKO-nun Index Translationum adlı bütün dövrlərin ən çox tərcümə edilmiş müəllifləri siyahısında ikinci yerdə qərarlaşıb. Bir çox əsərlərinin motivləri əsasında bəddi filmlər çəkilmişdir. Jül Vern Hüqo Vernbak və Herbert Corc Vellslə birgə elmi-fantastik janrın “atası” sayılır.

Əsərləri

Jül Vern ümumilikdə 66 romanın (bunlardan üçü- “Keşiş 1839-cu ildə” (1991), “Robinzon dayı” (1991) və əfsanəvi “Paris XX əsrdə” (1994) ölümündən sonra nəşr edilmişdir), 20-dən artıq povest və hekayələrin, 30-dan artıq pyes və bir neçə elmi və sənədli işlərin müəllifidir.

Onun əsərlərindən ən başlıcası misal çəkiləndə biz dərhal onun “Kapitan Qrantın uşaqları” əsərini yadımıza salırıq. Jül Vern heç vaxt öz ölkəsindən başqa ölkədə olmamışdır. Lakin o başqa ölkələrə də əsərlər yazıb, o ölkələri elə təsvir etmişdir ki, adam onun orada olmadığına inanmaq istəmir. O Azərbaycanı da təsvir etmişdir. Onun “Klodius Bombarnak” əsərində Azərbaycan, Bakı, Xəzər dənizi təsvir olunmuşdur. Onun bəzi tarixi romanları da var. Məsələn, onun “Arxipelaq alovlanır” əsəri onun tarixi romanlarının padşahı hesab olunur.

Jül Vern öz əsərlərinin qəhrəmanlarının əhatəsində

• “Yerin mərkəzinə səyahət” (1864)
• “Kapitan Haterasın səyahət və macəraları” (1865)
• “Yerdən Aya” (1865)
• “Kapitan Qrantın uşaqları” (1867)
• “Ay ətrafında” (1869)
• “20 000 lye su altında” (1870)
• “80 gün dünya ətrafında” (1872)
• “Sehrli ada” (1874)
• “Mixail Stroqov” (1876)
• “On beş yaşlı kapitan” (1878)
• “İstilaçı Robur” (1886) və başqaları

Ən məşhur komediyaları arasında “Mizantrop” (Le Misanthrope), “Qadınlar məktəbi” ( L’École des femmes), “Tartüf yoxsa Hipokrat” (Tartuffe ou l’Imposteur), “Xəsis” (L’Avare ou l’École [...]]]> Jan Baptist Poklen və ya sadəcə Molyer (fransızca:Jean Baptiste Poquelin, dit Molière; 15 Yanvar 1622 – 17 Fevral, 1673) – böyük Fransa komediya yazarı, Fransa və Qərbi Avropa ədəbiyyatında klassik komediya janrının banisi.

Ən məşhur komediyaları arasında “Mizantrop” (Le Misanthrope), “Qadınlar məktəbi” ( L’École des femmes), “Tartüf yoxsa Hipokrat” (Tartuffe ou l’Imposteur), “Xəsis” (L’Avare ou l’École du mensonge), “Burjua zadəganları” (Le Bourgeois gentilhomme), “Don Juan” (Don Juan, ou Le festin de pierre) göstərmək olar.

Франсыз драматургу, актйор, театр хадими Жан Батист Молйер 1622-ъи илдя Парисдя сарай хидмятчиси Жан Покленин аилясиндя доьулмушдур.1639-ъу илдя Клермон коллеъини битирмишдир. Дунйаэюрцшцня франсыз материалист философу П.Гассендинин тялими эцълц тясир эюстярмишдир. Эянъ йашларындан щяйатыны театрла баьламыш, 1643-ъц илдя «Парлаг театр» труппасыны йаратмышдыр. Лакин Парисдя мцвяффягиййят газанмайан труппа 12 ил (1645-1658) яйалят шящярлярини эязиб долашмыш, йалныз 1659-ъу илдя хошбяхт бир тясадцф нятиъясиндя пайтахта гайыда билмишдир. Бу мцддят ярзиндя Молйер халг щяйатыны дяриндян юйрянмиш, эяляъяк ясярляри цчцн зянэин материал топламышдыр. Йарадыъылыьа труппасы цчцн халг фарслары сяпэисиндя йаздыьы шян ящвал-рущийяли комедийаларла («Барбулйанын гысганълыьы», «Учан тябиб») башламышдыр.

Дцнйа драматурэийасынын шащ ясярляри сайылан «Тартцф», «Кишиляря ибрят дярси», «Гадынлара ибрят дярси», «Истяксиз никащ», «Зорян тябиб», «Мизантроп» вя с. комедийаларынын бир чоху Азярбайъанда да сящняйя гойулмушдур. Бир сыра ясярляри екранлашдырылмышдыр. Бу комедийаларда феодал-дворйан тябягяляри кяскин сатира атяшиня тутулур.

«Хясис», «Скапенин кялякляри», «Жорж Данден вя йахуд алдадылмыш яр», «Сганарел», «Тартцф», «Дон Жуан вя йахуд даш гонаг» вя бир чох диэяр комедийалары охуйаркян истяр-истямяз Молйерин бюйцк вя мяшщур мцасирлярини хатырлайырсан, хяйал сяни ХVЫЫ ясря апарыр: Франса, Ришелйе, ХЫV Лцдовик, Мазарини, Лофентен, Расин, Буало йада дцшцр.

Молйер комедийаларынын бир чоху сарай байрамларында, кечмишин тябири иля десяк, «тянтяняли» эеъялярдя тамашайа гойулмаг цчцн йазылыб. Лакин сянятдя щяр шейи истедад щялл етдийиня эюря, щямин «байрамлардан» вя «тянтянялярдян» фяргли олараг о ясярляр йашайыб вя йашайаъаг, чцнки Молйер гящряманлары няинки йалныз классизмин чярчивяляриня, цмумиййятля заман вя мякан чярчивяляриня сыьышмыр, 385 ил яввял о гящряманлары йашадан вя эцлдцрян щиссляр инсан йашадыгъа йашайаъаг.

Актйорлуг вя ядяби йарадыъылыьын вящдяти принсипиня ахырадяк садиг галан Молйер сящнядя хястя щалда Арган ролуну ифа етдийи «Зорян хястя» комедийасынын тамашасындан бир неъя саат сонра шиддятли юскцрмя нятиъясиндя веналарынын партламасындан вяфат етмишдир.