Əli Tudə 1924-cü il yanvarın 31-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Burada 150 saylı orta məktəbin yeddinci sinfini bitirmişdir. Bu dövrdə Osman Sarıvəllinin rəhbərlik [...]]]> Cavadzadə Əli Qulu oğlu (Əli Tudə) – şair, 1958-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Əmək veteranı (1986), Əməkdar incəsənət xadimi (1987).

Həyatı

Əli Tudə 1924-cü il yanvarın 31-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Burada 150 saylı orta məktəbin yeddinci sinfini bitirmişdir. Bu dövrdə Osman Sarıvəllinin rəhbərlik etdiyi ədəbiyyat dərnəyinin fəal üzvü olmuşdur. Sonra ailəliklə Cənubi Azərbaycana köçdüklərindən təhsil ala bilməmişdir. Lakin şəxsi mütaliəsi, ədəbiyyata güclü meyli onda yazıb-yaratmaq həvəsi oyatmışdır. Sovet Ordusunun döyüş hünərindən bəhs edən ilk şeirləri də bu vaxtlar yazıb 1944-cü ildə “Vətən yolunda” qəzetində Əli Tudə imzası ilə çap etdirir. 1944-1946-cı illərdə Ərdəbildə çıxan “Ziddi-faşist”, “Cövdət” qəzetlərində, ədəbi almanaxlarda, Təbrizdə çıxan “Vətən yolunda”, “Azərbaycan” qəzetlərində, “Şəfəq”, “Azərbaycan” məcmuələrində, “Şairlər məclisi” almanaxlarında şeirləri müntəzəm çap olunmuşdur. O, “Hizbitudeyi İran” partiyasının üzvü olur (1944). Bir ildən sonra, 1945-ci il sentyabrın 3-də Təbrizdə yaranan Azərbaycan Demokrat Firqəsi sıralarına daxil olur. İran xalq partiyası Ərdəbil vilayət komitəsində təbliğatçı (1944-1945), Milli hökumət yarandıqdan sonra Təbrizdə maarif nazirliyi tədris şöbəsinin müdiri (1945-1946), Təbriz dövlət filarmoniyasının direktoru (1946) kimi çalışır. Milli demokratik hökumət irtica qüvvələri tərəfindən boğulduqdan sonra Bakıya mühacirət zamanı “Ədəbiyyat qəzeti” redaksiyasında ədəbi işçi vəzifəsində işləyır. Ona ali təhsil almaq imkanı yaranır. BDU-nun filologiya fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirir (1947-1952). Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatında redaktor, Ali partiya məktəbində müdavim, “Azərbaycan” qəzetində (Azərbaycan demokratik fırqəsinin orqanı) ədəbi-şobə müdiri olur (1952-1962). Sonra bütün qüvvəsini yaradıcılığa həsr edir. Ümumittifaq tədbirlərində, Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə, Tbilisidə SSRİ Yazıçılar İttifaqının plenumunda və s.) olmuşdur. “21 Azər” (1946), “Əməkdə fərqlənməyə görə” (1959) medalları ilə təltif edilmişdir. Azərbaycan Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşdur (1984). Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin İdarə Heyətinin üzvü seçilmişdir (1960-cı ildən).

1996-cı il fevralın 26-da Bakıda vəfat etmişdir. Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Əsərləri

• 1. Cənub nəğmələri. Bakı: Azərnəşr, 1950, 99 səh.
• 2. Bakının işıqları. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1950, 40 səh.
• 3. Vətən sevgisi. Bakı: Azərnəşr, 1951, 64 səh.
• 4. Məhbusların son sözü (poema). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1952, 28 səh.
• 5. Şimal həsrəti. Bakı: Azərnəşr, 1953, 164 səh.
• 6. Arazın o tayında (poema). Bakı: Azərnəşr, 1954, 48 səh.
• 7. Şerlər. Bakı: Azərnəşr, 1955, 76 səh.
• 8. Şairin düşüncələri. Bakı: Azərnəşr, 1956, 131 səh.
• 9. Qartal. Bakı: Azərnəşr, 1959, 170 səh.
• 10.Qəzəb. Bakı: Azərnəşr, 1960, 98 səh.
• 11.Əli Tudə (şairin kitabxanası). Bakı: Azərnəşr, 1962, 227 səh.
• 12.Buludlar. Bakı: Azərnəşr, 1964, 132 səh.
• 13.Yanıqlı tütək. Bakı: Azərnəşr, 1966, 187 səh.
• 14.Seçilmiş əsərləri. Bakı: Azərnəşr, 1968, 321 səh.
• 15 Şerlər. Bakı: Gənclik, 1970, 60 səh.
• 16.Sevinc. Bakı: Gənclik, 1973, 112 səh.
• 17.Şəlalə. Bakı: Azərnəşr, 1974, 183 səh.
• 18.Ömrün illəri. Bakı: Gənclik, 1976, 164 səh.
• 19.Həyat sınağı. Bakı: Yazıçı, 1978, 232 səh.
• 20.Nəğməli gecələr. Bakı: Yazıçı, 1981, 210 səh.
• 21.Günəşli baharın yarpaqları. Bakı: Yazıçı, 1983, 87 səh.
• 22.Tellərdə çırpınan həsrətlər (povest və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1983, 145 səh.
• 23.Araz üstə palıd. Bakı: Yazıçı, 1984, 303 səh.
• 24.Öz gözlərimlə. Bakı: Azərnəşr, 1986, 161 səh.
• 25.Gecikmiş vüsal (şerlər və poemalar). Bakı: Yazıçı, 1988, 255 səh.
• 26.Mənə elə baxma. Bakı: Gənclik, 1990, 276 səh.
• 27.Təbriz yolu. Bakı: Azərbaycan, 1996, 240 səh.
• 28.Söz ömrü. Bakı: Azərnəşr, 1997, 328 səh.
• 29.Mühacir qeyrəti. Bakı: Azərbaycan, 1998, 386 səh.
• 30.Mənim səsim. Bakı: 2000, 472 səh.

Şəms Təbrizi şagirid Mövlanə Cəlaləddin Ruminin Divani-Şəms Təbrizi əsərində

Şəms Təbrizi (1185 – 1248) – Azərbaycan sufi-mistik şairi. Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində anadan olmuşdur.

Şəmsin müridləri çox olub. Onların arasında Əbu Bəkr Sələbaf Təbrizi, Rüknəddin Səcasi və başqaları da vardı. O, həmişə qara rəngli keçə libas geyərmiş. Çoxlu səyahətlərə çıxmış, əsasən, karvansaralarda yaşamışdır. 1244-cü ilin iyirmi altı [...]]]>

Şəms Təbrizi şagirid Mövlanə Cəlaləddin Ruminin Divani-Şəms Təbrizi əsərində

Şəms Təbrizi (1185 – 1248) – Azərbaycan sufi-mistik şairi. Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərində anadan olmuşdur.

Şəmsin müridləri çox olub. Onların arasında Əbu Bəkr Sələbaf Təbrizi, Rüknəddin Səcasi və başqaları da vardı. O, həmişə qara rəngli keçə libas geyərmiş. Çoxlu səyahətlərə çıxmış, əsasən, karvansaralarda yaşamışdır. 1244-cü ilin iyirmi altı noyabrında Türkiyənin Konya şəhərində Düyüsatanların karvansarasında Şəms sonralar ən məşhur şairlərdən olan Cəlal əd-Din Rumi ilə görüşür və bu tanışlıq möhkəm dostluğa çevrilir. Şəms Təbrizi dahi Mövlanə Cəlaləddin Məhəmməd Ruminin bir mütəfəkkir kimi formalaşmasında birbaşa rol oynamışdır. Rumi sonralar ustadı və dostu Şəmsi özünün Divani-Şəms Təbrizi (Şəms Təbrizinin divanı) əsərində əbədiləşdirir. Şəmsin Rumi ilə indiki Türkiyənin Konya şəhərində bir neçə il birgə yaşaması və sonrlar Suriyanın Dəməşq şəhərinə getməsi məlumdur.

Şəmsin Rumini tərk etməsi və tarixin yaddaşından qəfil itməsi və harada vəfat etməsi naməlum olaraq qalır. Bəziləri onun qəbrinin Pakistanın şimalında Ziyarət adlanan yerdə Şimşəl kəndi yaxınlığında olduğunu iddia edir. Bəziləri isə onun Rumi kimi Konyada dəfn olunduğunu bildirirlər. Ruminin Şəmsə olan sonsuz dostluq məhəbbəti və onun ölümündən keçirdiyi dərin sarsıntılar özünü Ruminin musiqi, rəqs və lirik şerlərində ifadə etmişdir. Dostunun ayrılığına dözə bilməyən Rumi Konyanı tərk edir və Şəmsin axtarışı ilə Dəməşqə qədər gedib çıxır. Lakin tezliklə Şəmsin onun özü, yeni onunla ruhən bir olmasını anlayır. İllər ötdükcə Şəms yoxluöu Rumini daha da sarsıdır və bu özünü onun şerlərində açıq-aydın göstərir. O Şəmsi adına uyğun olaraq (Şəms ərəbcədə “Günəş” deməkdir) “Allahın Nuru” adlandırır.

Mənbə

• http://www.akademiya.net/elm/semsi.html

Sovet ordusunun İrana [...]]]> Həyatı

SÖHRAB TAHİR
Tam Adı	Söhrab Əbülfəz oğlu Tahiri
Doğum Tarixi	6 avqust 1926
Doğum Yeri	Cənubi Azərbaycan Astara

Azərbaycanın xalq şairi, nasiri, publisisti Tahiri Şöhrab Əbülfəz oğlu (Söhrab Tahir) 1926-ci il avqustun 6-da Cənubi Azərbaycanın Astara şəhərində sənətkar ailəsində anadan olmuşdur. “Səadət” və “Şahpur” məktəblərində 9-cu sinifədək oxumuş, ailə vəziyyətinin ağırlığı üzündən atası ilə “İran-İngilis neft şirkəti”ndə işləməyə məcbur olmuşdur.

Sovet ordusunun İrana daxil olmasından sonra xalq hərəkatında fəal iştirak etmişdir. 1946- cı ildə Bakıya təhsil almağa göndərilmişdir. 1950-ci ildə Bakı diş həkimliyi və feldşerlik məktəbini bitirmişdir. O,1952-1957-ci illərdə ADU-nun Filalogiya fakultəsində təhsil almışdır. 1959-1961–ci illərdə Moskvada Maksim Qorki adına Ali Ədəbiyyat kurslarında müdavim olmuşdur. 1962-1966-cı illərdə ADF-in Bakı komitəsində birinci katib, “Azərbaycan” qəzeti və jurnalı redaksiyalarında bədii şöbələrdə müdir, “Səhər” ədəbi–tarixi jurnalında baş redaktor müavini, 1984-cü ildən “Azərbaycan” jurnalının redaktoru olmuşdur.

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi idarə heyətinin , “Literaturnıy Azerbaydjan” jurnalı redaksiya heyətinin, “Yazıçı” nəşiryyatının bədii şurasının, Azərbaycan Ədəbiyyat Fondu idarə heyətinin üzvü, SSRİ ədəbiyyat fondu plenimunun üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi şer şurasının sədri (1986-1991) olmuşdur. 1991–ci ildə Bədii ədəbiyyat təbliğat bürosu idarə heyətinin sədri təyin olunmuşdur. İnqilabi, ədəbi–ictimai fəaliyyətinə görə Təbrizdə “21 Azər” medalı və bir sıra başqa, medallarla Azərbaycan SSRİ Ali Soveti Rəyasət heyətinin fəxri fərmanı ilə təltif olunmuşdur.

Yaradıcılığı

Əsərləri

• 1.Vətənlə sevgi arasında (şeirlər və poemalar). Bakı: Yazıçı, 1986, 344 s.
• 2.Qonşu qızın məktubları (povest və roman). Bakı: Gənclik, 1985, 272 s.
• 3.Əmanət (povestlər). Bakı: Gənclik, 1991, 421 s.
• 4.Lirika. Bakı: Azərbaycan Respublikası “Kitab” cəmiyyəti, 1992, 85 s.
• 5.Sevgi əfsanəsi (şeirlər və poemalar). Bakı: Yazıçı, 1983, 284 s.

Haqqında olan ədəbiyyat

• 1.Arzumanlı V. 75 yaşın pillələri (Söhrab Tahir-75. Ömürdən yarpaqlar). Bakı: Qartal, 2001, 378 s.
• 2.Babayev A. Ölümdən güclü… (Söhrab Tahirin eyni adlı kitabı haqqında). “Kommunist”, 1982, 22 avqust.
• 3.Duyğun R. Mübariz poeziya (Şair Söhrab Tahir haqqında). “Bakı”, 1986, 7 iyun.
• 4.Əbilov A. Təbrizdən Turana gedən yol: Bu Söhrab Tahirin məslək və tale yoludur (esse). “Yeni Azərbaycan”, 2001, 21 aprel.
• 5.Mütəllibov T. Yaş artıqca gəncləşən ürək (Şair S.Tahir haqqında). “Azərbaycan gəncləri”, 1986, 26 iyul.

Qulamrza Səbri Təbrizi 1934-cü il martın 21-də Cənubi Azərbaycanda Təbriz şəhərinin Şəkili məhəlləsində anadan olmuşdur. Burada ibtidai dini məktəbi (1940-1944), sonra Məhəmmədiyyə, Nizami və Firdovsi mədrəsələrini bitirmişdir (1944-1953). [...]]]> Səbri Təbrizi Qulamrza Hacı Məhəmmədəli oğlu – şair, filosof, ədəbiyyatşünas, fəlsəfə elmləri doktoru (1969), professor (1994).

Həyatı

Qulamrza Səbri Təbrizi 1934-cü il martın 21-də Cənubi Azərbaycanda Təbriz şəhərinin Şəkili məhəlləsində anadan olmuşdur. Burada ibtidai dini məktəbi (1940-1944), sonra Məhəmmədiyyə, Nizami və Firdovsi mədrəsələrini bitirmişdir (1944-1953). Təbriz Universitetinin fars, ingilis dili və pedaqogika fakültəsində təhsilini davam etdirmişdir (1953-1958). Tələbəlik dövrü orta məktəblərdə müəllimliklə yanaşı, Amerikanın İrandakı hərbi idarəsində tərcüməçi olmuşdur (1956-1958). İstanbul şəhərində Bayazid Universitetinin ingilis dili və ədəbiyyatı fakültəsinə magistr qəbul edilmişdir (1958). London Universitetinin Kinqs kollecində magistrliyi başa vurmuşdur (1959-1963). London BBC (Bi-Bi-Si) radiostansiyasında Şərq və Orta Asiya üzrə ədəbi və siyasi icmalçı, həm də “Nəzər saatı”nın aparıcısı kimi fəaliyyət göstərmişdir (1960-1963). Edinburq Universitetinin İngilis dili və Ədəbiyyatı Departamentinə doktoranturaya daxil olmuş, “Vilyam Bleykin dialektik fikirləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, fəlsəfə elmləri doktoru elmi dərəcəsi almışdır (1963-1969). Bu müddətdə Edinburq Universitetinin Şərqşünaslıq İnstitutunda, eləcə də dünyanın bir sıra ali məktəblərində məruzələrlə çıxış etmişdir. İran İslam inqilabı dövründə Təbrizdə elmi-pedaqoji və siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Din xadimlərinin təqibinə məruz qaldığından Böyük Britaniyaya qayıtmış, burada televiziya şirkətlərində icmalçı olmuşdur (1978-1995). Məhəmmads Mahmudla türk və fars dillərində “Odlar ölkəsi” adlı aylıq qəzet nəşr etdirmişdir (1989-1990). Edinburq Universitetində akademik məsləhətçi olmuşdur (1995). Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunun fəxri professoru seçilmişdir (1997). Azərbaycanın ali məktəblərində XIX-XX əsrlər ingilis ədəbiyyatı, Şekspir və Bleykin yaradıcılığı mövzusunda mühazirələr oxumuşdur (1997-2003). Bədii yaradıcılığa tələbəlik dövründən başlamışdır. Elmi-kütləvi məqalələri, şeirləri, müsahibələri ingilis, türk, rumın dillərində də çap olunmuşdur. London və Nyu-Yorkda “Vilyam Bleyk cənnəti və cəhənnəmi” (1973) monoqrafiyası, burda və Nyu-Yorkda “İran: bir uşağın xatirəsi, böyüyün xatirəsi” (1989) kitabı ingilis dilində çap olunmuşdur. Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin Malmo şəhərində keçirilən V qurultayının iştirakçısıdır (2001). Həmin il Dünya Azərbaycanlılarının Bakıda keçirilən qurultayında məruzə ilə çıxış etmiş, Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurasının sədr müavini seçilmişdir. Kipr, Balkanlar və Avrasiya Türk Ədəbiyyat Qurumunun Türk dilinə xidmət ödülünə layiq görülmüşdür (2003).

Əsərləri

• 1.Vətən həsrəti. Bakı: BDU nəşri, 1993, 39 səh.
• 2.Mənimikidünyam. Bakı: Səda, 1997, 110 səh.
• 3.Fikir dalğaları. Bakı: Şirvannəşr, 1997, 109 səh.
• 4.Həyat fəlsəfəsi. Bakı: Şirvannəşr, 1997,108 səh.
• 5.Baxışlar, düşüncələr, arzular. Bakı: Şirvannəşr, 212 səh.
• 6.Sönməz ocaq. Bakı: Şirvannəşr, 2001, 172 səh.
• 7.Seçmə şerlər. Bakı: Şirvannəşr, 2002, 252 səh.
• 8.Ümid çırağı. Bakı: Şirvannəşr, 2002,160 səh.
• 9.Qürbət harayı. Bakı: Azərnəşr, 2003, 220 səh.

Cəmi 35 il ömür sürən bu Azəri-əsilli şairə qadın 1907-ci ildə vali ailəsində anadan olmuşdur. Təhsilini İranda yerləşən Amerikan Qız Məktəbində almışdır. Ədəbiyyata 9 yaşından gəlmişdir. Onun yaradıcılıq tərzi insan duyğularını təbiət hadisələrinə bənzətməsi ilə seçilir. Bu dövrdə İranda [...]]]> PƏRVİN ETİSAMİ

Pərvin Etisami (farsca: پروین اعتصامی) XX əsrin ən görkəmli İran şairlərindən biri.

Cəmi 35 il ömür sürən bu Azəri-əsilli şairə qadın 1907-ci ildə vali ailəsində anadan olmuşdur. Təhsilini İranda yerləşən Amerikan Qız Məktəbində almışdır. Ədəbiyyata 9 yaşından gəlmişdir. Onun yaradıcılıq tərzi insan duyğularını təbiət hadisələrinə bənzətməsi ilə seçilir. Bu dövrdə İranda baş verən siyasi və mədəni dəyişiklər də Etisami yaradıcılığına təsir göstərmişdir. “Sərxoş lakin agah” adlı romantik şerlər məcmuəsi ona böyük şöhrət qazandırmışdır. Etisami təhna və təcrid olunmuş həyat tərzi sürürdü. Olduqca həssas xarakterli qadın olmaqla yanaşı şairə qəddarlığa qarşı çıxan ən güclü ədəbi səsə çevirilir. Ümumiyyətlə, Pərvin Etisaminin yazdığı 210 şerinin əksəriyyəti gündəlik problemlər və onların həlli ilə əlaqədardır. Təbrizdə doğulmuş, qısa, lakin mənalı bir ömür yaşamış Pərvin Etisami Güney Azərbaycanın görkəmli şairələrindən sayılır. Əsərlərini fars dilində yazsa da, doğma vətəni Azərbaycana bağlı olan Pərvin xanımın İranda qadınların acınacaqlı taleyinə həsr olunmuş təsirli şeirləri var. O, həm də məşhur təmsil ustası kimi tanınır. Tənhalığa alışmış şairə ərə gedib başqa şəhərdə yaşamağa və tez-tez cəmiyyət arasına çıxmağa tab gətirmir və ərindən boşanır. 1941-ci ildə Pərvin Etisami yatalaq xəstəliyindən vəfat edir və Qum şəhərində, atasının məzarı yanında dəfn edilir. Qəbrinin üstünə “Nə gördün” rədifli qəzəli yazılmışdır.

Yaradıcılığı

***

Ey gül, bağ ara təhlükədən qeyri, nə gördün?
Neştər kimi sözdən, ləkədən qeyri, nə gördün?

Bəsdir bu qədər parladın ulduz kimi, ey ləl.
Yoxdur olanın, səksəkədən qeyri, nə gördün?

Düşdün çəmənə, leyk nəsibin qəfəs oldu,
Ey quş, burada mərəkədən qeyri nə gördün?

Seyid Məhəmməd Hüseyn Behcət Təbrizi (1906- 18 Sentyabr 1988) – daha çox Şəhriyar təxəllüsü ilə tanınan böyük Azərbaycan-İran şairi. Şeirlərini Azərbaycan və fars dillərində yazmışdır.

Şəhriyar 1906-cı ildə Təbriz yaxınlığındakı Xoşginab kəndində anadan olmuşdur. 1921-ci ildə Tehrana gələn Şəhriyar Dar-əl-Fənun məktəbində orta təhsilini tamamlayır. Sonra isə ali təhsilini Tehran Universitetinin Tibb [...]]]> Seyid Məhəmmədhüseyn Behcət Təbrizi

Seyid Məhəmməd Hüseyn Behcət Təbrizi (1906- 18 Sentyabr 1988) – daha çox Şəhriyar təxəllüsü ilə tanınan böyük Azərbaycan-İran şairi. Şeirlərini Azərbaycan və fars dillərində yazmışdır.

Şəhriyar 1906-cı ildə Təbriz yaxınlığındakı Xoşginab kəndində anadan olmuşdur. 1921-ci ildə Tehrana gələn Şəhriyar Dar-əl-Fənun məktəbində orta təhsilini tamamlayır. Sonra isə ali təhsilini Tehran Universitetinin Tibb fakultəsində davam etdirir.

İlk şeirlər toplusunu 1929-cu ildə çap etdirir. Keçən əsrin 50-ci illərinin birinci yarısında yazdığı “Heydərbabaya salam” şeirlər toplusu isə Sovet Azərbaycanında böyük maraq oyatmışdır.

Şairin vəfat etdiyi gün, yəni 18 sentyabr hər il İranda “milli şeir günü” kimi qeyd edilir.

Təbrizin Şairlər məqbərəsi

Əsərləri

• Heydərbabaya salam, Təbriz (1951)
• Seçilmiş əsərləri, Bakı (1966)
• Bütün əsərləri (4 cilddə), Tehran, (1971)
• Divani Türk, Təbriz (1992)
• Yalan Dünya, Bakı (1993)