Qüntüer Qrass 1927-ci ildə Dantsiqdə ərzaq məhsulları ticarətçisinin oğlu kimi dünayaya gəlmişdir. O katolik kaşub mənşəli idi. [...]]]> Qünter Qrass (almanca Günter Wilhelm Grass)alman yazıçısı, heykəltəraşı, rəssamıdır. Kaşub mənşəli olan yazıçı müasir alman ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biridir. 1999-cu ildə o yazdığı “Tənəkə təbili” əsərinə görə ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür.

Həyatı

Qünter Qrass
Qünter Qrass
Doğumu
16 oktyabr 1927 Dantsiq, Polşa

Qüntüer Qrass 1927-ci ildə Dantsiqdə ərzaq məhsulları ticarətçisinin oğlu kimi dünayaya gəlmişdir. O katolik kaşub mənşəli idi. Qrass üşaqlığını Dantsiqdə adi yaşayış şəraitidnəd böyümüşdür. O,bacısı ilə birlikdə iki otqalı mənzildə yaşayırdılar. Katolik dininə mənsub olan anasının təsiri nəticəsində Qrass kilsədə xidmətçi olur. Eyni zamanda o “”NS” ideoloqlarının təsiri altına düşür.

İkinci dünya müharibəsində öz dediyinə görə 15 yaşlı gənc ailədən uzaqlaşmaq üçün əsgərliyə geidr.20 aprel 1945-ci ildə Marienbad yaxınlığında gedən döyüşlərdə yaralanandan sonra o amerika əsgərlərinə əsir düşür. Bu zaman o “SS”-in üzvü olduğunu bildirir.

Bu yaxınlara qədər çap olunmuş zayılarda isə deyilirdi ki, o 1944-cü ildə bayraqdar kimi müharibədə iştirak edib. Yalnız 2006-cı ildä onun biqorafiyası çap olunduqdan sonra həqiqət işıq üzü görmüşdür.

Müharibədən sonra, 1947-48-ci illərdə o Düsseldorf şəhərində daş yonma üzrə praktika keçir. Sonra o 1948-1952-ci illərdə Düsseldorfda İncəsənət Akademiyasında qrafikaşı ixtisası üzrə təhsil alır.1953-56-cı illərdə Qünter Qrass Berlində Təsviri İncəsənət Ali Məktəbində heykəltəraş Karl Hartinqin yanında təhsilini davam etdirir.Sonra o 1959-cu ilə qədər Parisdə yaşayır. 1960-cı ildə o yenidən Berlinə köçür və burada 1972-ci ilə qədər yaşayır. 1972-87-ci illərdə vevelsflet şəhərində yaşayır.

O 1954-cü ildə isveçrəli balet tələbəsi olan Anna Şvarts ilə evlənir. Onlar 1956-60-ci illərdə Parisdə yaşayırlar. Burada Qrass “Tənəkə təbili” əsərinin yazmağa başlayır. 1957-ci ildə onların ekiz uşaqları olur. Sonra onun daha üç ovladı dünayaya gəlir.

1956-57-ci illərdə o artıq ədəbiyyatla məşğul olmağa başlayır. Qrass bu ərəfədə hekayələr, şeirlər, pyesalar yazır.

“Tənəkə təbili” də bu dövrdə yazılmışdır. Bu romana görə Qünter Qrass “47-lər qrupu” tərəfindən mükafat layiq görülür. 1979-cu ildə onun bu əsəri rejissor Folker Şlendorfer tərəfindən ekranlaşdırılır. Bu film 1979-ci ildə Kannda keçirilən festivalda “Qızıl palma budağı”na layiq görülür. Eyni zamanda həmin film “Oskar” mükafatı da alır.

“Tənək təbili” romanı kitab şəklində 1959-cu ildə nəşr olunmuşdur. Romanda tarixi hadisələr syurealist şəkildə təsvir olunur. Bu romanın yazılma stili sonralar Qrassın ədəbi yaradıcılını müəyyən etmişdir. “Tənək təbili” roman Qünter Qrassa dünya şöhrəti gətirir.

Onun ikinci romanı “Pişik və siçan” ikinci dümnya müharibəsi ərəfəsində gənc Yoaxim Malkenin əhvalatını təsvir edən bir romandır. Bu kitabda təsvir olunmuş intim əhavlatlara görə o Almaniyada böyük hay-küyə səbəb olur.

Seçkilərdə Qünter Qrass Sosial Demokratlar Partiyasını dəstəkləyir və 1982-ci ildən onu üzvü olur. 1990-cu ildə Almaniyanın indiki şəkildə birləşməsinin əleyhinə çıxan Qrass bunu yenidən hərbi bir dövlətin yarana biləcəyi qorxusu ilə izah edir.

1985-ci ildən jazmen Qünter Zommerlə birlikdə bir neçə qeyri adi yazılar buraxır. O jaz musiqisi altında öz əsərlərini oxuyur.

1999-cu ildə 72 yaşlı Qünter Qrass ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatına layiq görülür.

2005-ci ildə o “Lübek ədəbiyyat görüşləri” adlı ədəbi dərnəyi təşkil edir.

Hal-hazırda o Lübek şəhərində yaşayır. Buradakı evində onun əlyazmalarının böyük hissəsi saxlanılır.

Seçilmiş əsərləri

Dantsiq triologiyası

• Tənək təbili / Die Blechtrommel (1959)
• Pişik və siçan/ Katz und Maus (1961)
• İt illəri / Hundejahre (1963)

Roman və povestləri

• Yerli narkoz altında / Örtlich betäubt (1969)
• İlbisin gündəliyindən/ Aus dem Tagebuch einer Schnecke (1972)
• Dilbalığı / Der Butt (1977)
• Düşüncələr / Kopfgeburten (1982)
• Telqetdə görüşlər/ Das Treffen in Telgte (1979)
• Siçovul/ Die Rättin (1986)
• Mənim yüz illiyim / Mein Jahrhundert (1999)
• Xərcəng yolu/ Im Krebsgang (2002)

Tənəkə təbili (Roman)

Tənəkə təbili Qünter Qrass tərəfindən yazılmış romandır. Bu roman 1959-cu ildə “Dantsiq triologiyası“nın bir hissəsi kimi nəşr olunur. O, almaniyada müharibədən sonra çap olunmuş ən vacib romanlardan biri sayılır.

Mövzusu

Romadan öz həyatını danışan Oskar Matserat 1924-cü ildə Dantsiqdə dünayaya gəlir. Anadan olan zaman o tam yetişmiş bir təfəkkürə malik olur. O üz yaşından sonra daha böyümədiyi üçün o həmişəklik uşaq olaraq böyüklərin həyatı haqqında aşağıdan yuxarıya baxaraq xəbər verir. O malik oduğu tənəkə təbilinin köməyi ilə hətta keçmişə boylana bilir, məsələn anasının necə anadan olması haqqında da məlumatlara malikdir. Oskar romanda özü haqqında üçüncü şəxsdə məlumat verir.

Oskar özü haqqında deyir ki, o “ağılı başa malik körpələrə” aiddir və “onun təfəkkürü artıq anadan olanda sona çatmışdır, bundan sonra o malik oduğu bu təfəkkürü təsdiq etməlidir”. O Böyüklərin dünyasını inkar edir və 3 yaşından sonar daha böyümək istəmir. Eyni zamanda o həm xarci, həm də daxili görünüşünə görə özünün tam yetişdiyini və bununla Böyüklərdən çox yüksəkdə durduğu qənaətinə gəlir.

Oskarın söylədiyi əhavalatların düzgünlüyü çox vaxt şübhə doğurur. 1952-ci ildə o “Ruhi xəstələr” müalicə ocağında olduğunu və dəli olduğunu söyləyir ki, bu da inanılmazdır. Bundan əlavə, onun daha böyüməməsi də sual altınadadır. Çünki, o zirzəminin pilləkənlərindən aşağıya yıxldığı üçün və ya özü bilərəkdən böyümək istəməməsi aydın deyil.

Roman Oskarın anasının kartof sahəsində yaradılması ilə başlayır. Özü haqqında məlumatları o, bu dünyanın işığını 60 Vatlıq iki lampa işığı timsalında gördüyü vaxtdan, yəni anadan olduğu vaxtdan başlayaraq təsvir edir. Təsvir olunan hadisələr çox vaxt polşa və alman vətəndaşlarının ikinci dünya müharibəsindən əvvəl həyat tərzlərini və sonra Oskarın Almaniyada sənətçi kimi həyatını əhatə edir. O müharibənin təsiri nəticəsində dəli olur və dünyada baş verənləri öz şəxsi baxışları ilə qiymətləndirir. 1954-cü ildə o dəlixanadan azadlıqa buraxılır.

Film haqqında

Tənəkə təbili eyni adla rejissor Volker Şlöndorf tərəfindən 1979-cu ildə ekranlaşdırılmışdır.

O ilk alman filmi kimi Oskar mükafatına layiq görülmüşdür. Bundan əlavə bu filmə “Kann qızıl palma budağı” mükafatı da verilir.

Teodor Mommzen (almanca Theodor Mommsen, 30 noyabr 1817, Hardinq, Şlezviq-Qolşteyn – 1 noyabr 1903, Berlin) — alman tarixçisi, filoloqu, hüquqşünası, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1902) (“Roma tarixi” əsərinə görə), Romanın fəxri vətəndaşı. 1868-ci ildə «Pour le Mérite» [...]]]> Həyatı

TEODOR MOMMZEN
Teodor Mommzen (Lüdviq Knausun çəkdiyi portret)
Doğum Tarixi	30 noyabr, 1817
Doğum Yeri	Şlezviq-Qolşteyn, Hardinq, Almaniya
Ölüm Tarixi	1 noyabr, 1903
Ölüm Yeri	Berlin, Almaniya

Teodor Mommzen (almanca Theodor Mommsen, 30 noyabr 1817, Hardinq, Şlezviq-Qolşteyn – 1 noyabr 1903, Berlin) — alman tarixçisi, filoloqu, hüquqşünası, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1902) (“Roma tarixi” əsərinə görə), Romanın fəxri vətəndaşı. 1868-ci ildə «Pour le Mérite» medalı ilə mükafatlandırılıb.

Əsərləri

• “Roma tarixi” («Römische Geschichte»);
• “Roma konstitusiya hüququ”(«Römisches Staatsrecht», 1871—1888);
• “Roma cinayət hüququ” («Römisches Strafrecht», 1899);
• eləcə də 1500-dən artıq digər məqalə və esse müəllifidir.

Paul fon Heyze (Alman dili|almanca Paul Johann Ludwig von Heyse, 15 mart 1830, Berlin — 2 aprel 1914, Münhen) — alman yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1910) (“Dünyada məşhur olan [...]]]> Həyatı

PAUL FON HEYZE
Paul fon Eyze (Adolf fon Menselin çəkdiyi portret)
Tam Adı	Paul Yohan Lüdviq fon Heyze
Doğum Tarixi	15 mart 1830
Doğum Yeri	Almaniya Berlin
Ölüm Tarixi	2 aprel 1914
Ölüm Yeri	Almaniya Münhen

Paul fon Heyze (Alman dili|almanca Paul Johann Ludwig von Heyse, 15 mart 1830, Berlin — 2 aprel 1914, Münhen) — alman yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı (1910) (“Dünyada məşhur olan novellalar müəllifi, lirik şair, dramaturq və romanistə bədillik və idealizmə görə”).

Alman romantizmi 19-cu əsrdə 3 mərhələdə inkişaf edirdi:

Maks Brod alman dilində danışan yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O Praqada yerləşən Karla-Ferdinand univeristetini bitirir. 1912-ci [...]]]> Maks Brod alman dilli jəhudi yaçısı, tərcüməçisi və kompozitor olmuşdur. Onun yaratdığı ədəbi əsərlər böyük əhəmiyyət kəsb etməsə də, Frans Kafka və kompozitir Leos Yanaçekin işlərinin geniş yayılmasında gördüyü işlərə böyük qiymət verilmişdir.

Maks Brod alman dilində danışan yəhudi ailəsində anadan olmuşdur. O Praqada yerləşən Karla-Ferdinand univeristetini bitirir. 1912-ci ildə sionizmə qurşanr, sonralar 1918-ci ildən “Yəhudi milli şurası”nın viçeprezidenti seçilir. 1902-ci ildə o Franç Kafka ilə tanış olur və onunla dostlaşır. Kafkanın sağlığında onun əsərlərinin çap olunmasında Brodun rolu böyük olmuşdur. Kafkanın vəfatından sonra onun əlyazmalarını çap etdiri və Kafkanın tərcümeyi halı haqqında kitab yazır. 1939-cu ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə Fələstinə köçür. Habima teatrı üçün əsərlər yazır. Bir neçə roman və novellaların müəllifidir.

Əsərləri

Romanlar

• Schloss Nornepygge (1908)
• Ein tschechisches Dienstmädchen (1909)
• Jüdinnen (1911)
• Tycho Brahes Weg zu Gott (1916)
• Reubeni, Fürst der Juden (1925, рус.пер. 1927, переизд. 1974, 1989, 2000)
• Die Frau, nach der man sich sehnt (1927)
• Galilei in Gefangenschaft (1948)
• Unambo (1949)
• Der Meister (1952, роман о жизни Христа)
• Prager Tagblatt (1957)
• Mira (1958)
• Die Rosenkoralle. Ein Prager Roman (1961)

Novellalar

• Die Erziehung zur Hetäre (1909)
• Weiberwirtschaft. Novellen (1913)
• Novellen aus Böhmen (1936)

Esse, məqalə, bioqrafik hekayələr

• Heidentum, Christentum und Judentum (1922)
• Sternenhimmel. Musik- und Theatererlebnisse (1923)
• Leoš Janáček: Leben und Werk (1924)
• Heinrich Heine (1934)
• Rassentheorie und Judentum (1936)
• Franz Kafka, eine Biographie (1937)
• Von der Krisis der Seelen und vom Weltbildes der neuen Naturwissenschaft (1946)
• Von der Unsterblichkeit der Seele, der Gerechtigkeit Gottes und einer neuen Politik (1947)
• Franz Kafkas Glauben und Lehre (1948)
• Israels Musik (1951)
• Streitbares Leben: Autobiographie (1960)
• Beispiel einer Deutsch-Jüdischen Symbiose (1961)
• Der Prager Kreis (1966, рус.пер. 2007)

Rus dilində çap olunmuşlar

• О Франце Кафке. СПб: Академический проект, 2000
• Франц Кафка: узник абсолюта. М.: Центрполиграф, 2003

Mənbə

• Kayser W. Max Brod. Hamburg: Hans Christians, 1972
• Dorn A.M. Leiden als Gottesproblem: eine Untersuchung zum Werk von Max Brod. Freiburg im Breisgau: Herder, 1981
• Wessling B.W. Max Brod: Ein Portrait zum 100. Geburtstag. Gerlingen: Bleicher, 1984
• Max Brod 1884—1984. Untersuchungen zu Max Brods literarischen und philosophischen Schriften/ Margarita Pazi (Hrsg.). Frankfurt/Main: Peter Lang, 1987
• Bärsch C.-E. Max Brod im Kampf um das Judentum: zum Leben und Werk eines deutsch-jüdischen Dichters aus Prag. Wien: Passagen Verlag, 1992
• Doležal P. Tomáš G. Masaryk, Max Brod und das Prager Tageblatt (1918-1938): deutsch-tschechische Annäherung als publizistische Aufgabe.Frankfurt/Main: P. Lang, 2004

Herman Hesse Rüşlikonda (1927)

O 1877-ci il Almaniyada Kalv şəhərində anadan olmuşdur. 1923-cü ildə İsveçrə vətəndaşlığını qəbul etmişdir. 1946-cı ildə ” Muncuq oyunu” əsərinə görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Eyni zamanda dünya üzrə məşhur əsərləri aşağıdakilardır: “Steppenwolf-Yalquzaq”,”Knecht”, “Peter Kamenzid”, “Narziss und Goldmund”və.s. Bu əsərlərdən “Yalquzaq” və “Knext” Azərbaycan Dillər [...]]]> Hermann Hesse alman-isvez yazıçısı, şairi və rəssamı olmuşdur.

Herman Hesse Rüşlikonda (1927)

O 1877-ci il Almaniyada Kalv şəhərində anadan olmuşdur. 1923-cü ildə İsveçrə vətəndaşlığını qəbul etmişdir. 1946-cı ildə ” Muncuq oyunu” əsərinə görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Eyni zamanda dünya üzrə məşhur əsərləri aşağıdakilardır: “Steppenwolf-Yalquzaq”,”Knecht”, “Peter Kamenzid”, “Narziss und Goldmund”və.s. Bu əsərlərdən “Yalquzaq” və “Knext” Azərbaycan Dillər Universitetinin dosentləri Vilayət Hacıyev və Çərkəz Qurbanov tərəfindən Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuşdur.

1955-ci ildə o „Pour le Mérite” medalı ilə təltif edilmişdir.

Herman Hesse 9 avqust 1962-ci ildə uzun sürən lekomiya xəstəliyindən sonra yataqda vəfat edir və iki gün sonra Gentilianoda dəfn edilir.